Archiwum Tagów | "nasienie"

Tags: , ,

Reaktywne formy tlenu (ROS) – stres oksydacyjny w nasieniu

Opublikowany w 31 styczeń 2012 przez eliza

Czym są reaktywne formy tlenu (ROS) i skąd się biorą?
Generowanie reaktywnych form tlenu (ROS) jest popularnym oraz chętnie uwzględnianym czynnikiem etiologicznym, w odniesieniu do patomechanizmu wielu jednostek chorobowych, w tym niepłodności idiopatycznej, czyli takiej w której nie można jednoznacznie określić przyczyny niepowodzenia w rozrodzie [1].
Rodzina ROS obejmuje dość liczną grupę produktów jedno-, dwu- i trójelektronowej redukcji cząsteczki tlenu oraz tlen singletowy (1O2). Wolne rodniki to atomy lub cząsteczki mające jeden lub więcej niesparowanych elektronów, a także nadtlenek wodoru (H2O2), kwas podchlorawy (HOCl) oraz tlenek azotu (NO∙) [1].
Bardzo silne właściwości utleniające ma rodnik hydroksylowy (OH∙). Powstawanie tego rodnika jest katalizowane przez Fe2+ oraz Cu2+, dlatego występujące w nasieniu w stanie wolnym żelazo i miedź są w stanie podtrzymywać stres oksydacyjny, do którego dochodzi w wyniku nadmiernego wytwarzania ROS lub wyczerpania możliwości kompensacyjnych układu antyoksydacyjnego [1, 2]. Znaczne ilości OH∙ są produkowane w stanach zapalnych oraz po wnikaniu obcych patogenów do organizmu. W takich przypadkach pierwszym elementem obrony organizmu są granulocyty obojętnochłonne, które są przyciągane do miejsca zakażenia przez substancje chemotaktyczne. Neutrofile po zetknięciu się z patogenem rozpoczynają jego fagocytozę i dochodzi do reakcji zwanej wybuchem tlenowym.
Istotnym rodnikiem jest tlenek azotu regulujący wiele funkcji w męskim układzie rozrodczym. Wiadomo, że może on być również produkowany przez plemniki [1].
Wykazano, że ROS w nasieniu mogą być generowane zarówno przez leukocyty jak i niedojrzałe lub uszkodzone plemniki [3-5], jednakże głównym źródłem ROS u pacjentów z leukocytospermią są aktywowane granulocyty wielojądrzaste [5, 6]. Do dwóch głównych miejsc produkcji ROS w plemnikach należą mitochondria i błona komórkowa. Źródło ROS pochodzące z błony komórkowej plemników wiąże się z obecnością w niej kompleksu enzymatycznego – błonowej oksydazy NADPH, prowadzącego do powstawania anionorodnika ponadtlenkowego (O2∙-). Mitochondria wraz z zachodzącym w nich procesem fosforylacji oksydacyjnej są źródłem w szczególności O2∙- i H2O2 [1, 4].

Szkody wyrządzane przez ROS
Większość związków z rodziny ROS powoduje utlenienie wielonienasyconych kwasów tłuszczowych, aminokwasów w białkach, a także kwasów nukleinowych. Generowane w organizmie ROS mogą inicjować wiele reakcji, które mogą mieć swoją ciągłość aż do chwili usunięcia rodników w kolejnych reakcjach z innymi wolnymi rodnikami, albo do momentu ich unieczynnienia przez system antyoksydacyjny.

Obrona przed ROS
Dla zachowania prawidłowej funkcji ustroju, niezbędna jest obecność równowagi między generowaniem ROS, a działaniem układu antyoksydacyjnego [1, 5]. Do pierwszej linii obrony antyoksydacyjnej należy niedopuszczanie do reakcji reaktywnych form tlenu ze składnikami komórek. Druga linia obrony polega na przerwaniu łańcuchowych reakcji wolnorodnikowych. Natomiast do trzeciej linii obrony należy niwelowanie skutków reakcji ROS z komórkowymi makromolekułami.

Enzymy i antyoksydanty odgrywające rolę w utrzymywaniu równowagi oksydacyjnej w nasieniu
Układ antyoksydacyjny obejmuje wiele współdziałających ze sobą enzymów i innych substancji, a niedobór jakiejkolwiek z nich może prowadzić do obniżenia całkowitego potencjału neutralizacji nadmiaru ROS. Z uwagi na szczególną wrażliwość męskich komórek rozrodczych na utleniające działanie ROS nasienie również posiada system oksydacyjny do którego należy triada enzymatyczna: dysmutaza ponadtlenkowa (SOD), katalaza i peroksydaza glutationowa/reduktaza glutationowa (GPx/GR), która jest wspomagana przez niskocząsteczkowe antyoksydanty oraz prostasomy.
SOD jest enzymem, który katalizuje reakcję dysmutacji anionorodnika ponadtlenkowego do nadtlenku wodoru i tlenu. Wyróżnia się trzy typy białek SOD. SOD-1 znajduje się w cytoplazmie. Jego silną ekspresję zauważa się w całym najądrzu oraz w plemnikach. W macierzy mitochondrialnej występuje SOD-2, której dużą aktywność stwierdza się w plemnikach. Na zewnątrz komórek obecna jest pozakomórkowa dysmutaza ponadtlenkowa (EC-SOD), występująca w najądrzu oraz kanalikach nasiennych. Kolejnym elementem układu antyoksydacyjnego jest katalaza katalizująca reakcję dysproporcjonacji nadtlenku wodoru do anionorodnika ponadtlenkowego i wody. Swoistość katalazy do nadtlenku wodoru wzrasta przy jego wyższych stężeniach, np. podczas wybuchu tlenowego podczas fagocytozy, lub przy nadekspresji białek SOD. Źródłem katalazy w nasieniu jest gruczoł krokowy, a jej obecność wykryto zarówno w płynie nasiennym, jak i w samych plemnikach. Ważnym enzymem, który chroni plemniki przed utleniającym działaniem ROS jest peroksydaza glutationowa (GPx), katalizująca reakcję redukcji nadtlenku wodoru oraz nadtlenków organicznych takich jak np. nadtlenki lipidów. GPx ma większe powinowactwo do H2O2 niż katalaza, dlatego jego aktywność neutralizująca jest ważna przy mniejszych stężeniach nadtlenku wodoru. Peroksydaza glutationowa współdziała z reduktazą glutationową (GR), która odtwarza zredukowaną postać glutationu (GSH) wykorzystywaną przez GPx kosztem utleniania NADPH [1]. Aktywność tego enzymu jest związana z obecnością w nasieniu selenu.
Do niskocząsteczkowych antyoksydantów, które są dość liczne w płynie nasiennym należą m. in.: tiole (glutation, aminokwasy, homocysteina i cysteina), kwas askorbinowy, kwas moczowy, tauryna, hipotauryna oraz α-tokoferol [1, 4]. W plemnikach poziom glutationu jest kontrolowany i uzupełniany przez komórki Sertoliego, ponieważ poza neutralizowaniem ROS stanowi on źródło aminokwasów dla procesu spermatogenezy. Do systemu oksydacyjnego należą także prostasomy, organelle komórkowe plemników biorące udział w procesie zapłodnienia. Ich neutralizująca czynność wiąże się z interakcją z leukocytami obecnymi w ejakulacie szczególnie w przebiegu leukocytospermii, w wyniku czego zmniejszają zdolność leukocytów do wytwarzania O2∙- [1].

Leukocytospermia a ROS
Chociaż obecność ROS w nasieniu jest nieodłącznie kojarzona ze zwiększoną obecnością w nim leukocytów (leukocytospermia) to niektórzy mężczyźni, mogą wykazywać pełną ochronę nasienia przed niekorzystnym działaniem leukocytów ze względu na w pełni sprawny system antyoksydacyjny. Inni ze znacznie mniejszą nawet liczbą leukocytów, które są aktywowane mogą mieć poważne problemy za sprawą uszkodzeń plemników przez ROS ze względu na ograniczoną ochronę antyoksydacyjną w nasieniu. To niestety jeszcze bardziej komplikuje relacje między leukocytów w ejakulacie, a jakością nasienia i męską niepłodnością [5].

Gdzie można wykonać badanie ROS w nasieniu: kliknij tutaj

 

Opracowanie.: Marcelina Kwaśniak (mgr analityki medycznej)

Na podstawie:
1. Frączek, M. and M. Kurpisz, System redoks w nasieniu męskim i peroksydacyjne uszkodzenia plemników. Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej, 2005. 59: p. 523-534.
2. Fariello, R.M., et al., Effect of leukocytospermia and processing by discontinuous density gradient on sperm nuclear DNA fragmentation and mitochondrial activity. Journal Assist Reprod Genet, 2009. 26(2-3): p. 151-7.
3. Kaleli, S., et al., Does leukocytospermia associate with poor semen parameters and sperm functions in male infertility? The role of different seminal leukocyte concentrations. European Journal of Obstetrics, Gynecology and Reproductive Biology, 2000. 89(2): p. 185-91.
4. Agarwal, A., S.A. Prabakaran, and T.M. Said, Prevention of oxidative stress injury to sperm. Journal of Andrology, 2005. 26(6): p. 654-60.
5. Henkel, R., Leukocytes and oxidative stress: dilemma for sperm function and male fertility. Asian Journal of Andrology, 2011(13): p. 43–52.
6. Erenpreiss, J., et al., Effect of Leukocytospermia on Sperm DNA Integrity: A Negative Effect in Abnormal Semen Samples. Journal of Andrology, 2002. 23(5): p. 717-23.

Komentarze (0)

aglutynaty plemników widziane w mikroskopie świetlnym w powiększeniu 200x

Tags: , , , ,

Aglutynacja plemników – co to oznacza?

Opublikowany w 19 wrzesień 2011 przez blimusiek

Aglutynacja plemników jest to zjawisko polegające na przyleganiu ruchliwych plemników do siebie nawzajem, co uniemożliwia im ruch w wybranym kierunku (tzw. ruch postępowy, inaczej progresywny). Grupa plemników przylegających do siebie tworzy w takich przypadkach tzw. aglutynat. Plemniki związane w aglutynacie zwykle nadal wykazują dość intensywny ruch, co przy obserwacji plemników w mikroskopie wygląda jakby plemniki „szarpały się” w miejscu, próbując oderwać się od aglutynatu. W innych przypadkach, kiedy aglutynacja jest bardzo duża i dotyczy wielu plemników ich ruch może być znacznie słabszy.

Wyróżnia się 4 stopnie aglutynacji:

  • stopień 1: niewielkie aglutynaty zawierające <10 plemników, wiele plemników nie związanych w aglutynatach;
  • stopień 2: umiarkowanej wielkości aglutynaty zawierające 10–50 plemników, w preparacie obecne plemniki nie związane;
  • stopień 3: duże aglutynaty, zwierające >50 plemników, w preparacie obecne plemniki nie związane;
  • stopień 4: wszystkie plemniki związane w dużych aglutynatach, aglutynaty łączące się ze sobą nawzajem.
aglutynaty plemników widziane w mikroskopie świetlnym w powiększeniu 200x

Zdjęcia przedstawiają aglutynaty plemników widziane w mikroskopie świetlnym w powiększeniu 200x. Aglutynat na zdjęciu po prawej stronie zawiera tylko kilka plemników, więc jest to aglutynacja 1-szego stopnia. Zdjęcie po stronie lewej przedstawia większy aglutynat, zawierający ponad 10 plemników, co jest charakterystyczne dla aglutynacji 2-giego stopnia.

Plemniki w aglutynatach mogą się z sobą łączyć główkami, wstawkami lub witkami lub też w sposób mieszany. W związku z tym można także wyróżnić 5 dodatkowych typów aglutynacji oznaczanych literami A-E. Są to następujące typy:

  • A: aglutynacja główka – główka;
  • B: aglutynacja witka – witka (witki plemników są połączone ze sobą na znacznej długości);
  • C: aglutynacja koniec witki – koniec witki (witki kolejnych plemników są połączone ze sobą samymi końcami);
  • D: aglutynacja mieszana (witki łączą się z witkami, przy jednoczesnym połączeniu główek z główkami);
  • E: aglutynacja sieciowa (główki i witki są splątane, nie widać wyraźnej aglutynacji główek ponieważ są one przesłonięte połączonymi witkami).

Optymalną, prawidłową sytuacją w nasieniu jest brak aglutynacji plemników. Jednak niewielka aglutynacja (1-2 stopnia) nie dyskwalifikuje pacjenta z możliwości posiadania potomstwa drogą naturalną.

Obecność aglutynatów plemników, szczególnie wyższych stopni, negatywnie wpływa na sumaryczną ruchliwość postępową plemników. Występowanie aglutynacji może sugerować obecność przeciwciał przeciwplemnikowych (potwierdzenie ich obecności wymaga jednak dodatkowych testów), nie jest jednak wystarczającym dowodem istnienia immunologicznego podłoża niepłodności.

Nie należy mylić aglutynacji z agregacją. Agregacja oznacza przyleganie nieruchliwych plemników do siebie lub też przyleganie ruchliwych plemników do innych elementów np. komórek, i jeśli występuje, powinna być odnotowywana jako odrębne zjawisko.

Opracowanie: Eliza Filipiak (dr n. med)

Poniższe filmy przedstawiają aglutynację plemników widoczną w preparatach mikroskopowych z nasienia. W preparatach widoczne aglutynaty składające się z kilku – kilkudziesięciu plemników, a także liczne plemniki poruszające się ruchem postępowym.

Komentarze (2)

Jak przebiega badanie nasienia?

Tags: , ,

Jak przebiega badanie nasienia?

Opublikowany w 19 wrzesień 2011 przez blimusiek

Przed wykonaniem badania nasienia (seminogramu) w laboratorium konieczne jest jego oddanie (poprzez masturbację lub podczas stosunku płciowego)(Zobacz także: Pobranie nasienia do badania).

Po oddaniu nasienia rozpoczyna się proces jego upłynniania, czyli zmiany konsystencji z półstałej, grudkowatej na płynną. Początek upłynniania można czasem zaobserwować już w chwilę po oddaniu nasienia. Proces upłynniania trwa zwykle kilkanaście minut (i nie powinien być dłuższy niż 60 minut – wg rekomendacji WHO). W tym czasie nasienie powinno być przechowywane w temperaturze 37°C (lub pokojowej), na urządzeniu które zapewnia jego jednostajne, powolne mieszanie. Czas upłynnienia jest jednym z parametrów, który odnotowuje się na wyniku badania nasienia.

Gdy nastąpi już upłynnienie nasienia ocenia się następujące parametry (jest to tzw. makroskopowa ocena nasienia):

  • objętość nasienia;
  • wygląd próbki (nasienie po upłynnieniu powinno mieć szaro-białawy, opalizujący kolor, powinno mieć jednolitą konsystencję bez grudek; przezroczyste nasienie może sugerować małą liczbę plemników; kolor czerwony do brunatnego sugeruje obecność krwi w nasieniu, natomiast kolor żółtawy może oznaczać żółtaczkę lub być spowodowany spożywaniem określonych leków lub witamin);
  • lepkość (lepkość można ocenić przelewając nasienie z jednego pojemnika do drugiego lub wypuszczające je z pipety z szerokim otworem; nasienie powinno mieć lepkość nieco większą niż woda);
  • pH (do pomiaru używa się komercyjnie dostępnych pasków lakmusowych).
probowki z nasieniem do badania

Zdjęcie przedstawia probówki z nasieniem od 5 pacjentów. 3 próbki po prawej stronie mają prawidłową barwę. 2 próbki po lewej stronie są przezroczyste co sugeruje, że zawierają one mało albo nie zawierają wcale plemników (oligozoospermia, azoospermia).

Następnie rozpoczyna się analizę mikroskopową nasienia. Analiza ta powinna rozpocząć się nie dłużej niż po 60 minutach od oddania nasienia. Na początku analizy wykonywany jest preparat mikroskopowy z nasienia tzw. preparat bezpośredni (pod mikroskopem ogląda się nasienie pobrane bezpośrednio z probówki; nie dodaje się do niego żadnych odczynników). Wstępna ocena preparatu polega na obserwowaniu obecności aglutynatów i agregatów plemników (Zobacz także: Aglutynacja plemników), nici śluzu oraz innych komórek np. komórek nabłonkowych, leukocytów, innych niż plemniki komórek nabłonka plemnikotwórczego (są to niedojrzałe komórki, z których powstają plemniki). Aglutynaty to ruchome plemniki „sklejone” ze sobą, natomiast agregaty to nieruchome plemniki „sklejone” razem lub też ruchome plemniki „przyklejone” do nici śluzu, innych komórek lub zanieczyszczeń.

Poniższe filmy przedstawiają kilka możliwych obrazów z mikroskopu jakie można zobaczyć w preparacie bezpośrednim z nasienia. Filmy od lewej przedstawiają odpowiednio:

  1. preparat mikroskopowy, w którym plemniki wykazują prawidłowy ruch oraz stosunkowo dużą liczbę (normozoospermia);
  2. preparat mikroskopowy, w którym plemniki wykazują nieprawidłowy ruch (większość jest nieruchliwa lub porusza się w miejscu), chociaż ich liczba jest stosunkowo duża (asthenozoospermia);
  3. preparat mikroskopowy, w którym widać zbyt mało plemników (oligozoospermia);
  4. preparat mikroskopowy, w którym widoczna jest dość duża liczba plemników, ale obecne są także aglutynaty plemników zaburzające ich ruchliwość (aglutynacja plemników stopnia 1).

W dalszej kolejności, pod mikroskopem oznacza się następujące parametry:

  • ruchliwość;
  • żywotność;
  • liczebność;
  • morfologię (budowę).

Ruchliwości plemników ocenia się przez zliczanie plemników o różnym typie ruchu:

  • ruch postępowy;
  • ruch w miejscu;
  • brak ruchu.

Poprzednia rekomendacja WHO obowiązująca do 2009 roku rozróżniała plemniki o szybkim i wolnym ruchu postępowym (tzw. ruchu A i ruchu B). Obecnie obowiązująca rekomendacja wyróżnia jeden rodzaj ruchu postępowego, niezależnie od szybkości poruszania się plemników.

Żywotność plemników także oceniana jest pod mikroskopem jednak do nasienia dodaje się odpowiednie odczynniki. Obecnie rekomendowane przez WHO są 3 metody oceny żywotności:

  • test z eozyną i nigrozyną;
  • test z eozyną;
  • test hipoosmotyczny.

Odsetek żywych plemników powinien przewyższać lub być równy odsetkowi plemników wykazujących ruch. Wiadomo, że wszystkie plemniki wykazujące ruch są na pewno żywe, natomiast plemniki nieruchome mogą być zarówno żywe, jak i martwe.

eozyna

Zdjęcie przedstawia preparat mikroskopowy z nasienia wybarwiony eozyną w celu oceny żywotności plemników. Większość plemników w tym preparacie jest wybarwionych na czerwono, co oznacza że są one martwe. Żywe plemniki mają w preparacie kolor zielonkawy.

Liczebność plemników ocenia się w specjalnej komorze (jest to przyrząd z podziałką, który umożliwia zliczanie elementów np. plemników pod mikroskopem). Liczebność może być wyrażona jako:

  • liczba plemników na mililitr (zwana też koncentracją lub gęstością plemników) – norma wg rekomendacji WHO z 2010 roku wynosi 15 mln/ml (milionów na mililitr);
  • liczba plemników na ejakulat (całkowita liczba plemników lub liczebność plemników). Uzyskuje się ją przez pomnożenie liczby plemników na mililitr przez liczbę mililitrów nasienia – norma wg rekomendacji WHO z 2010 roku wynosi 39 mln (na ejakulat).
Komora Neubauera

Zdjęcia przedstawiają komory służące do zliczania plemników i wyznaczania ich liczby na mililitr nasienia. WHO zaleca stosowanie komory Neubauer'a przedstawionej na zdjęciu po lewej stronie (komora przedstawiona na zdjęciu po prawej stronie to komora Makler'a)

Jeśli przynajmniej jedna w wymienionych norm jest spełniona to liczebność plemników u danego pacjenta uznawana jest za prawidłową, przy czym całkowita liczba plemników na ejakulat traktowana jest jako parametr mówiący więcej o jakości nasienia.

Jeśli liczba plemników w preparacie bezpośrednim jest niewielka może być problem z oceną innych parametrów nasienia: ruchliwości, żywotności i morfologii. Przy bardzo małej liczbie plemników lub gdy nie ma ich w ogóle w preparacie bezpośrednim analizę można przeprowadzać z osadu po odwirowaniu nasienia, ale powinno to być jednoznacznie opisane na wyniku.

Ostatnim ocenianym parametrem jest morfologia czyli budowa plemników. Morfologię ocenia się przy większym powiększeniu niż wcześniej wymienione parametry, dlatego aby móc lepiej przyjrzeć się poszczególnym elementom budowy plemnika. Przy ocenie bierze się pod uwagę np. kształt główki plemnika, długość i kształt witki, prawidłowość połączenia główki z witką, a także wiele innych aspektów budowy. Za nieprawidłowe uznaje się także plemniki posiadające więcej niż jedną główkę lub witkę. Dodatkowo ocenia się także odsetek/procent plemników z uszkodzeniami danego typu  (1. defekt główki, 2. defekt wstawki, 3. defekt witki, 4. pozostałości cytoplazmy). Suma tych odsetków może być wyższa niż 100% ponieważ niektóre plemniki mają więcej niż jeden defekt. Jeśli obserwuje się znaczną liczbę plemników z jakimś konkretnym typem defektu (powiększona główka) powinno to być odnotowane na wyniku. Zobacz także: Teratozoospermia – plemniki o nieprawidłowej budowie

 

Zdjęcie przedstawia utrwalony i wybarwiony preparat mikroskopowy widziany w powiększeniu 1000x, przygotowany w celu oceny prawidłowości morfologii plemników.

Zdjęcie przedstawia utrwalony i wybarwiony preparat mikroskopowy widziany w powiększeniu 1000x, przygotowany w celu oceny prawidłowości morfologii plemników.

Obecnie rekomendowana przez WHO norma 4% plemników prawidłowych została znacznie zmniejszona stosunku do obowiązującej wcześniej normy (14%) i jest kwestionowana przez środowiska związane z rozrodem wspomaganym ponieważ inne rekomendacje mówią o kwalifikowaniu pacjentów z tak niskim odsetkiem plemników o prawidłowej budowie do metod rozrodu wspomaganego.

W nasieniu powinno się także oceniać liczbę leukocytów, których obecność ponad normę wynoszącą 1 mln/ml wskazuje na zakażenie w obrębie układu rozrodczego.

Opracowanie: Eliza Filipiak (dr n. med.), Renata Walczak-Jędrzejowska (dr n. med.), Katarzyna Marchlewska (dr n. med.)

Szczegółowe wytyczne dla diagnostów i osób zajmujących się przeprowadzaniem badania nasienia wg standardów WHO umieszczone są tutaj: Wytyczne dla diagnostów: Badanie nasienia – standardy wg wytycznych WHO z 2010r., opracowane przez Komisję ds Konsensusu Lekarsko–Diagnostycznego PTA i PTDL

Komentarze (1)

pojemniki

Tags: , ,

Pobranie nasienia do badania

Opublikowany w 18 wrzesień 2011 przez blimusiek

Przy oddaniu nasienia należy przestrzegać kilku ogólnych zasad:

  • nasienie powinno być oddane po najmniej 2 dobach (48 godzinach) i maksymalnie 7 dniach wstrzemięźliwości płciowej. Jeśli pacjent powtarza badanie, powinien zachować taki sam okres wstrzemięźliwości płciowej, co umożliwi  lepsze porównanie wyników z obu badań. Okres wstrzemięźliwości płciowej dotyczy czasu, jaki upłynął od ostatniego wytrysku (zarówno podczas stosunku płciowego, jak i podczas masturbacji;
  • pojemnik na nasienie może być szklany lub plastikowy i powinien mieć temperaturę od 20 do 37°C (jest to zapewnione przez przechowywanie pojemników w temperaturze pokojowej, nie należy przechowywać pojemnika np. w lodówce). Pojemnik powinien być oznaczony imieniem i nazwiskiem pacjenta;
    pojemniki
  • nasienie oddawane jest poprzez masturbację. Większość laboratoriów zapewnia czasopisma erotyczne ułatwiające oddanie nasienia; w niektórych jest możliwość skorzystania z filmów erotycznych;
  • nasienie powinno być oddane w specjalnym pokoju w pobliżu laboratorium. Dostarczanie nasienia z domu lub spoza laboratorium powinno być ograniczone do pacjentów, którzy mają trudności z oddaniem go w miejscu badania. Pacjent, który decyduje się na dostarczenie nasienia z domu powinien ustalić to wcześniej z laboratorium, w którym przeprowadza badanie w celu uzyskania niezbędnych informacji (konieczność oddania całego nasienia, czas dostarczenia, odpowiedni pojemnik na nasienie). Zobacz także:Oddanie nasienia w domu;
  • nasienie zaraz po oddaniu ma półstałą, grudkowatą konsystencję. Zwykle po kilku minutach konsystencja zaczyna zmieniać się stopniowo na płynną, aż do całkowitego upłynnienia się nasienia. Minimalna prawidłowa ilość/objętość nasienia powinna wynosić 1,5 ml (niecała łyżka stołowa) lub więcej, jednak zdarza się też, że jest go mniej. Istotne jest oddanie całości nasienia do pojemnika. Zobacz także: Ilość oddanego przeze mnie nasienia wydaje się bardzo mała. Czy to wystarczy do wykonania badania? ;
  • na czas upłynnienia nasienie powinno być przechowywane w temperaturze pokojowej lub 37°C. Pacjenci, którzy oddają nasienie poza laboratorium powinni także przechowywać je w tej temperaturze do czasu dostarczenia do laboratorium (najlepiej zapewnić to przez trzymanie pojemnika zawiniętego w ubranie blisko ciała). Nie należy (!) przechowywać nasienia w lodówce;
  • pacjent powinien poinformować pracownika laboratorium, o tym że nie udało mu się oddać całego nasienia do pojemnika (np. część się wylała). Ma to istotny wpływ na wynik badania między innymi dlatego, że plemniki nie są rozmieszczone równomiernie w objętości oddawanego nasienia (pierwsza frakcja ejakulatu zawiera zwykle najwięcej plemników). Zobacz także: Czy oddając nasienie do badania do specjalnego pojemnika trzeba oddać jego całość czy wystarczy część? Co zrobić jeśli podczas oddawania wyleje się część nasienia?;
  • na prośbę pracownika laboratorium pacjent powinien podać imię i nazwisko, wiek lub datę urodzenia, okres wstrzemięźliwości płciowej, godzinę pobrania próbki (jeśli jest ona oddana poza laboratorium) oraz to, czy nasienie było oddane w całości do pojemnika (ewentualnie, która jego część została utracona). Pracownik laboratorium notuje też czas, jaki upłynął od oddania nasienia do chwili rozpoczęcia analizy próbki. Wszystkie te informacje powinny znaleźć się na wyniku badania przygotowanym przez laboratorium. Jeśli nasienie było dostarczone z domu, to także powinno być zapisane na wyniku;
  • pacjent, który jest nosicielem wirusa HIV, HPV lub innego, który może być przenoszony przez płyny ustrojowe, powinien zgłosić ten fakt pracownikowi laboratorium – co prawda próbki nasienia zawsze traktowane są jako materiał zakaźny, jednak udzielenie tej informacji pozwoli osobom przeprowadzającym analizę na zastosowanie szczególnych zasad bezpieczeństwa dodatkowo zabezpieczających je przed możliwością zakażenia;
  • w przypadku oddania nasienia na posiew/badanie mikrobiologiczne należy zapewnić maksymalnie sterylne warunki pobrania i unikać zanieczyszczenia próbki np. mikroorganizmami obecnymi na skórze. Dlatego też przed oddaniem nasienia należy oddać mocz, umyć ręce i członek za pomocą wody i mydła, następnie dokładnie spłukać i wytrzeć jednorazowym ręcznikiem. Pojemnik na nasienie musi być sterylny. Zobacz także: Posiew nasienia;
  • po przekazaniu nasienia do laboratorium i po jego upłynnieniu rozpoczyna się proces badania nasienia. Zobacz także: Jak przebiega badanie nasienia?

Opracowanie: Eliza Filipiak (dr n. med.), Renata Walczak-Jędrzejowska (dr n. med.)

Komentarze (1)

Tags: , ,

Oddanie nasienia w domu

Opublikowany w 18 wrzesień 2011 przez blimusiek

Oddanie nasienia w domu powinno być stosowane w przypadku pacjentów, którzy mają problem z oddaniem nasienia w laboratorium. Powinno to być wcześniej uzgodnione z pracownikami laboratorium (niektóre laboratoria nie wyrażają zgody na przywiezienie nasienia z zewnątrz). Pacjent, który oddaje nasienie w domu powinien zwrócić szczególną uwagę na (zobacz także informacje zawarte w Pobranie nasienia do badania):

- oddanie całej objętości nasienia; konieczne jest poinformowanie pracownika laboratorium, jeśli próbka nie jest kompletna;

- zapisanie czasu oddania (można zapisać na pojemniku);

- użycie czystego, najlepiej sterylnego pojemnika; jeśli laboratorium, które przeprowadza badanie nie ma w tym aspekcie specjalnych zaleceń, można zakupić w aptece pojemnik na mocz;

- odpowiednie przechowywanie nasienia po oddaniu – od momentu oddania do dostarczenia do laboratorium należy przechowywać pojemnik z nasieniem w temperaturze 20-37°C (najlepiej zapewnić to przez trzymanie pojemnika zawiniętego w ubranie blisko ciała);

- dostarczenie nasienia do laboratorium w możliwie najkrótszym czasie, który nie powinien przekraczać 60 minut. Zgodnie z zaleceniami WHO laboratorium powinno rozpocząć analizę nasienia po czasie nie dłuższym niż 60 minut od oddania. Zobacz także: Jeśli nie ma możliwości dowiezienia nasienia do laboratorium w czasie 60 minut, a jednocześnie nie ma możliwości oddania go na miejscu to czy w ogóle warto robić badanie nasienia? Czy ten wynik będzie miał jakąkolwiek wartość?

Nie należy oddawać nasienia do zwykłej lateksowej prezerwatywy i „przelewać” go do pojemnika. Prezerwatywa zawiera środki plemnikobójcze, które wpływają negatywnie szczególnie na ruchliwość plemników, co uniemożliwia uzyskanie obiektywnego wyniku badania nasienia. Możliwe jest użycie specjalnych prezerwatyw do pobierania nasienia (bez środka plemnikobójczego) – w przypadku ich zastosowania należy skorzystać z dołączonej do nich instrukcji obsługi. Ten sposób jest jednak zalecany jedynie tym pacjentom, którzy nie mogą oddać nasienia poprzez masturbację (ze względów psychologicznych lub etycznych). Laboratorium powinno być wcześniej poinformowane o sposobie oddania nasienia. Specjalną prezerwatywę Male-Factor Pak do oddania nasienia można też zamówić za pośrednictwem naszego portalu na stronie: link. Zobacz także: Czy można użyć prezerwatywy aby oddać do niej nasienie do badania? oraz Stosowanie specjalnej prezerwatywy do oddania nasienia do badania.

Stosunek przerywany nie jest rekomendowany jako metoda oddania nasienia do badania, ponieważ często następuje utrata początkowej frakcji nasienia, która jest najbogatsza w plemniki. Poza tym niskie pH pochwy może mieć negatywny wpływ na ruchliwość plemników. Stosunek przerywany może też spowodować zanieczyszczenie mikrobiologiczne lub komórkowe nasienia do badania.

W przypadkach, kiedy mężczyzna nie może w żaden z wyżej wymienionych sposobów oddać nasienie, możliwe jest przeprowadzenie tzw. testu postkoitalnego (czyli testu „po stosunku”), w którym można stwierdzić obecność plemników w śluzie szyjki macicy. Jednak interpretacja tego testu w kontekście parametrów charakteryzujących nasienie nie jest możliwa.

Komentarze (1)

Program dawstwa nasienia

Tags: , , ,

Program dawstwa nasienia

Opublikowany w 17 wrzesień 2011 przez blimusiek

Program dawstwa nasienia zakłada użycie nasienia anonimowego dawcy, w celu zapłodnienia kobiety, której partner jest niepłodny (brak plemników w nasieniu, martwe plemniki) lub istnieje bardzo duże ryzyko przeniesienia wady genetycznej na potomstwo. W niektórych klinikach z nasienia dawcy mogą także skorzystać kobiety samotne; w innych takie zabiegi udzielane są tylko parom (ale niekoniecznie małżeństwom).

Techniki stosowane w rozrodzie wspomaganym stają się coraz doskonalsze i dzięki temu pacjenci, którzy wcześniej nie mieli żadnych szans na własne biologiczne potomstwo, teraz mogą je mieć. Dlatego z jednej strony wydaje się, że nasienie od anonimowych dawców będzie w przyszłości mniej potrzebne. Z drugiej jednak strony mówi się o rosnących problemach z płodnością, czy pogarszającej się jakości nasienia w populacji męskiej co powoduje, że więcej par poszukuje pomocy w klinikach. Rośnie także wiedza na temat chorób genetycznych i ich nosicielstwa, a także możliwość ich wykrywania, co w przypadkach pozytywnych wyników może skłaniać do zastąpienia nasienia potencjalnego ojca nasieniem dawcy. Dla wielu banków nasienia ważne jest też, aby mieć szeroki przekrój fenotypu dawców, pozwalający na wybór dawcy o wyglądzie najbardziej podobnym do ojca. Szczególnie poszukiwani są dawcy np. z rzadkimi grupami krwi.  Z tych wszystkich względów dawcy do programu dawstwa nasienia są stale poszukiwani  zarówno w Polsce, jak i za granicą.

Dawcy nasienia są w Polsce anonimowi, a partner kobiety otrzymującej nasienie od dawcy jest z punktu formalnego ojcem narodzonego dziecka. Dawców dobiera się m.in. pod kątem grupy krwi, tak aby była ona zgodna z grupą partnera/formalnego ojca dziecka. W częstych przypadkach jest też możliwe dokonanie bardziej szczegółowego wyboru dawcy – pod kątem wzrostu, wagi, budowy ciała, koloru włosów, koloru oczu itp. cech fenotypowych. Niestety w naszym kraju brakuje ustawodawstwa dotyczącego dawstwa i biorstwa gamet (w tym nasienia i komórek jajowych) oraz zarodków – z tego względu przedstawione zasady są raczej przyjętą dobrą praktyką niż obowiązkiem. Pewnych problemów w naszym kraju nastręcza także kontrola liczby potomstwa uzyskanego z materiału oddanego przez jednego dawcę – ponieważ nie ma ustanowionych prawnie wytycznych jest to raczej kwestia zdrowego rozsądku niż przepisów.

Dawcy nasienia powinni być przebadani przede wszystkim pod kątem nosicielstwa chorób genetycznych oraz chorób zakaźnych. Zależnie od kliniki/banku nasienia przeprowadza się różny zakres badań genetycznych:
- kariotyp,
- mutacja CFTR (nosicielstwo mukowiscydozy),
- mutacja AZF (mikrodelecja chromosomu Y),
- mutacje powodujące talasemię,
- mutacja powodująca chorobę Tay Sachs,

i badań wykluczających choroby zakaźne:
- HIV,
- HBS (wirusowe zapalenie wątroby typu B),
- HCV (wirusowe zapalenie wątroby typu C),
- kiła (Treponema pallidum),
- chlamydia (Chlamydia trachomatis),
- rzeżączka (Neisseria gonorrhoeae).

Jest to konieczne aby nasienie dawców nie zagrażało zdrowiu poczętego dziecka, ani zapłodnionej kobiety.

Rutynowo oznaczana jest też grupa krwi gdyż jest to podstawowy parametr przy doborze dawcy. Ze względu na konieczność zamrażania (krioprezerwacji) nasienia, często przed zakwalifikowaniem pacjenta do programu przeprowadza się też testy sprawdzające, czy parametry nasienia po odmrożeniu są nadal prawidłowe.

Plemniki nie powinny być używane do zapłodnienia od razu po oddaniu przez dawcę. Ze względów bezpieczeństwa zdrowotnego i unikania zakażeń powinny być one zamrażane na okres 6 miesięcy i jeśli po tym okresie wyniki dotyczące chorób zakaźnych u danego dawcy ponownie wyjdą negatywnie, wtedy nasienie to może być użyte do technik wspomaganego rozrodu.

Dodatkowe informacje można znaleźć na: Dawstwo Gamet i Zarodków w Polsce – akcji przeprowadzanej przez Stowarzyszenie na Rzecz Leczenia Niepłodności i Wspierania Adopcji „Nasz Bocian”.

Komentarze (0)

Kort

Tags: ,

Otyłość i nadwaga negatywnie wpływa na liczbę prawidłowych plemników i jakość chromatyny plemnikowej

Opublikowany w 15 wrzesień 2011 przez blimusiek

Prezentowane badanie przeprowadzono by sprawdzić, czy otyłość i nadwaga mają wpływ na jakość nasienia (parametry badania ogólnego nasienia, takie jak liczebność, ruchliwość i morfologia plemników oraz chromatynę plemnikową). Jako wskaźnik zwiększonej masy ciała zastosowano współczynnik BMI (ang. Body Mass Index). BMI wylicza się dzieląc masę ciała przez kwadrat wysokości wyrażony w metrach [np. 75 kg / (1,8 m)2 = 23,15]. Na potrzeby niniejszego badania pacjentów podzielono na grupy w zależności od ich wskaźnika BMI: 20-24 (ciężar ciala w normie), 25-30 (nadwaga) oraz >30 (otyłość). W badaniu uczestniczyło ponad 500 mężczyzn w wieku 26-45 lat.

Od wszystkich pobrano próbkę nasienia do analizy. W nasieniu badano liczebność plemników oraz odsetek plemników ruchliwych i plemników o prawidłowej morfologii. Następnie, znając objętość nasienia obliczano całkowitą liczbę plemników ruchliwych o prawidłowej morfologii na ejakulat, obrazującą bezwzględną liczbę prawidłowych plemników w nasieniu. Poza tym sprawdzano, czy chromatyna plemnikowa nie ma pogorszonej integralności, czyli wyliczano tzw. wskaźnik DFI (ang.: DNA fragmentation index).

Badania wykazały, że wzrost BMI ma znaczący wpływ na jakość nasienia. Okazało się, że liczba plemników ruchliwych o prawidłowej budowie wynosila tylko 0,7 mln u mężczyzn otyłych, 3,6 mln u mężczyzn z nadwagą, podczas gdy mężczyźni o prawidłowej wadze mieli średnio 18,6 mln plemników prawidłowych w nasieniu. Mężczyźni otyli i z nadwagą mieli także wyższy odsetek plemników, których chromatyna plemnikowa była pofragmentowana, czyli uszkodzona (DFI w wysokości odpowiednio 27% i 26%), podczas gdy dla mężczyzn z prawidlową wagą DFI wynosił średnio 20%. Zarówno chromatyna plemnikowa, jak i liczba prawidłowych plemników w ejakulacie okazała się być liniowo zależna od BMI.

Z badań tych jednoznacznie wynika, że zwiększona masa ciała ma negatywny wpływ na parametry nasienia.

Gdzie wykonać badanie chromatyny plemnikowej: link

Opracowanie: Eliza Filipiak (dr n. med.)

Na podstawie: Kort HI, Massey JB, Elsner CW, Mitchell-Leef D, Shapiro DB, Witt MA, et al. Impact of body mass index values on sperm quantity and quality. J Androl 2006;27:450–2.

Kort

Komentarze (0)

Tags: , , , , ,

Nomenklatura przydatna w interpretacji wyników

Opublikowany w 14 wrzesień 2011 przez blimusiek

Aspermia - Brak nasienia (brak ejakulacji lub ejakulacja wsteczna)
Asthenozoospermia - Odsetek plemników z ruchem postępowym poniżej wartości referencyjnej
Asthenoteratozoospermia - Odsetek plemników z ruchem postępowym i prawidłowa morfologią poniżej wartości referencyjnej
Azoospermia - Brak plemników w ejakulacie
Kryptozoospermia - Brak plemników w preparatach bezpośrednich, ale stwierdzana ich obecność w osadzie po odwirowaniu ejakulatu
Hemospermia (hematospermia) - Obecność erytrocytów w ejakulacie
Leukospermia (leukocytospermia, pyospermia) - Obecność leukocytów w ejakulacie powyżej wartości granicznej
Nekrozoospermia - Niski odsetek żywych plemników oraz wysoki plemników nieruchomych w ejakulacie
Normozoospermia - Liczba plemników w ejakulacie (lub ich koncentracja) oraz odsetek plemników z ruchem postępowym i prawidłową morfologią powyżej dolnych wartości referencyjnych
Oligoasthenozoospermia - Liczba plemników w ejakulacie (lub ich koncentracja) oraz odsetek plemników z ruchem postępowym poniżej dolnych wartości referencyjnych
Oligoasthenoteratozoospermia - Liczba plemników w ejakulacie (lub ich koncentracja) oraz odsetek plemników z ruchem postępowym i prawidłową morfologią poniżej dolnych wartości referencyjnych
Oligoteratozoospermia - Liczba plemników w ejakulacie (lub ich koncentracja) oraz odsetek plemników z prawidłową morfologią poniżej dolnych wartości referencyjnych
Oligozoospermia - Liczba plemników w ejakulacie (lub ich koncentracja) poniżej dolnych wartości referencyjnych
Seminogram – Innymi słowy, badanie nasienia
Teratozoospermia - Odsetek plemników z prawidłową morfologią poniżej dolnych wartości referencyjnych

Komentarze (0)

Tags: ,

Stosowanie specjalnej prezerwatywy do oddania nasienia do badania

Opublikowany w 17 wrzesień 2011 przez blimusiek

Poza najbardziej rozpowszechnionym sposobem oddania nasienia, którym jest masturbacja możliwe jest też oddanie nasienia za pośrednictwem specjalnie do tego celu wyprodukowanej prezerwatywy w trakcie stosunku płciowego. Istotne jest aby była to prezerwatywa specjalnie do tego celu przeznaczona – nie można w tym celu używać zwykłej prezerwatywy, która ma zastosowanie antykoncepcyjne, dlatego że zawiera ona środek plemnikobójczy, a także inne środki, które mogą wchodzić w interakcje z nasieniem np. lubrikanty. Dodatkowo prezerwatywa do pobierania nasienia wykonana jest z nietoksycznego materiału (poliuretanu), dzięki czemu jej użycie nie ma wpływu na parametry uzyskanego w ten sposób nasienia.

Ponieważ oddanie nasienia do prezerwatywy odbywa się w trakcie stosunku seksualnego może być ono bardziej komfortowe dla niektórych pacjentów. Istnieją także badania naukowe dowodzące, że nasienie uzyskane w wyniku stosunku ma lepszą jakość lub większą objętość niż uzyskane w wyniku masturbacji, która najczęściej ma miejsce w mało komfortowych, krępujących czy wręcz stresujących dla wielu mężczyzn warunkach. Prezerwatywa jest też rozwiązaniem dla mężczyzn, którzy mają problem natury psychicznej (stres) z pozyskaniem nasienia drogą masturbacji, chociaż ejakulacja w trakcie współżycia płciowego nie sprawia im problemu. Oddawanie nasienia do specjalnej prezerwatywy jest także rekomendowane np. przez środowiska katolickie, które dążą do wyeliminowania masturbacji z procesu pobierania nasienia.

Należy zwrócić uwagę na fakt, że w przypadku nasienia oddanego do prezerwatywy utrudniona może być określenie całkowitej objętości nasienia oraz odzyskanie całego nasienia do badania (na skutek „oblepienia” ścianek prezerwatywy) – co może mieć znaczenie szczególnie w przypadku pacjentów, którzy oddają bardzo małą ilość ejakulatu. Z tego względu laboratoria wykonujące takie badanie powinny odnotowywać fakty użycia prezerwatywy na wyniki.

Najnowsze rekomendacje WHO dotyczące badania nasienia dopuszczają oddawanie nasienia do takiej prezerwatywy w przypadkach kiedy oddanie nasienia drogą masturbacji nie jest możliwe lub uznane przez pacjenta za właściwe.

Prezerwatywę Male-Factor Pak do oddania nasienia można zamówić za pośrednictwem naszego portalu na stronie: link

Komentarze (1)

Oborna

Tags: , ,

Czy leukocytospermia powoduje pogorszenie jakości nasienia?

Opublikowany w 15 wrzesień 2011 przez blimusiek

Leukocytospermia, to inaczej zwiększona liczebność leukocytów w nasieniu. Za wartośc prawidłową uważa się <1 mln leukocytów/ml nasienia (normy WHO 2010).

Istnieje wiele badań nad wpływem obecności leukocytów na jakość nasienia (zarówno na liczebność, ruchliwość, morfologię plemników, jak i jakość materiału genetycznego oraz zanieczyszczenie mikrobiologiczne), jednak nie uzyskano do tej pory zgodności, co do tego, jaka ilość leukocytów ma negatywny wpływ na jakość nasienia. Norma podawana przez WHO jest kwestionowana przez różne zespoły badawcze, zarówno jako zbyt wysoka, jak zbyt niska.

Autorzy prezentowanej pracy próbowali powiązać ze sobą liczbę leukocytów w nasieniu, ilość wolnych rodników tlenu (ROS) w nasieniu i parametry nasienia z badania ogólnego (liczebność, ruchliwość, morfologia plemników). Badani pacjenci zostali podzieleni na 3 grupy: pacjenci płodni, pacjenci z prawidłowymi parametrami nasienia (normozoospermia) oraz pacjenci z nieprawidłowym przynajmniej jednym parametrem. Poza parametrami ogólnymi w badaniu oceniano liczbę leukocytów oraz zawartość wolnych rodników tlenu.

Wykazano, że podwyższona liczba leukocytów nie występowała u pacjentów płodnych. Co istotne produkcja rodników tlenowych w poszczególnych grupach była podobna, jeśli liczba leukocytów nie przekraczała 0,5 mln/ml. U mężczyzn z normozoospermią także nie obserwowano podwyższonej produkcji ROS (nawet w grupie o podwyższonej liczebności leukocytów). Ilość wolnych rodników była większa jedynie w grupie mężczyzn, którzy mieli nieprawidłowe parametry nasienia oraz >0,5 mln leukocytów na mililitr, co może sugerować, że przyjęta przez WHO norma (1mln/ml) jest zawyżona.

Wolne rodniki tlenu są produkowane przez leukocyty, a także przez plemniki (głównie niedojrzałe i o nieprawidłowej morfologii) i mają dwojakie działanie. W niewielkich ilościach są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania męskiego układu płciowego w tym plemników (odpowiadają za kapacytację plemników, reakcję akrosomalną oraz połączenie plemnika z komórką jajową). Natomiast zbyt duża ilość rodników jest toksyczna dla plemników, w szczególności przez uszkadzanie ich materiału genetycznego. Enzymy oraz antyoksydanty występujące w płynie nasiennym mają za zadanie regulować wpływ wolnych rodników na plemniki, jednak przy dużej nadprodukcji ROS (np. przy leukocytospermii), te fizjologiczne mechanizmy nie są wystarczająco skuteczne, co doprowadza do tzw. stresu oksydacyjnego.

Opracowanie: Eliza Filipiak (dr n. med.), Katarzyna Marchlewska (dr n. med.)

Na podstawie: Oborna, I., Fingerova, H., Novotny, J., Brezinova, J., Svobodova, M., i Aziz, N. (2009): Reactive oxygen species in human semen in relation to leukocyte contamination. Biomed Pap Med Fac Univ Palacky Olomouc Czech Repub 153, 53-57.

Oborna

Komentarze (0)

Zapisz się do naszego newslettera

Aby zapisać się do newslettera, wpisz swój adres email poniżej. Otrzymasz email z informacją, jak potwierdzić subskrypcję.

Filmy