Archiwum Tagów | "badanie nasienia"

Tags: , ,

Teratozoospermia – plemniki o nieprawidłowej budowie

Opublikowany w 19 września 2011 przez blimusiek

Wg obecnie obowiązujących rekomendacji WHO (2010) plemników o prawidłowej morfologii (budowie) powinno być w nasieniu 4% lub więcej. Jeśli plemników jest mniej niż 4% to stan taki nazywa się teratozoospermia. Należy pamiętać o tym, że kryteria oceny zalecane przez WHO to tzw. kryteria Krugera (strict Krugers criteria), które są dość „ostre” i traktują plemnika jako nieprawidłowego nawet przy obecności w nim pojedynczej nieprawidłowści. Dlatego też, przy zastosowaniu tych kryteriów nalezy się spodziewać, że odsetek (%) plemników prawidłowych w nasieniu rzadko kiedy przekracza 20%, a już na pewno nigdy nie wynosi np. 100% – wg przyjętych kryteriów takie wysokie wartości w przyrodzie po prostu nie występują.

Plemnik „idealny” i „nieidealny”

Za plemniki o prawidłowej budowie uznaje się takie, u których nie zaobserwowano ŻADNEJ nieprawidłowości. Natomiast za plemniki o nieprawidłowej budowie (o które w nasieniu znaczenie łatwiej niż o te prawidłowe) uznaje się takie, które mają nieprawidłowości w obrębie główki, wstawki lub witki. Dany plemnik może mieć tylko jeden albo kilka defektów jednocześnie. Aby był zaliczony do grupy o nieprawidłowej morfologii wystarczy choćby jeden defekt.

Do nieprawidłowości główki zaliczamy:

  • niewyraźny kontur;
  • inny niż owalny kształt (np. główka okrągła, podłużna i zwężona, gruszkowata, trójkątna, bezkształtna);
  • główka zbyt mała lub zbyt duża (prawidłowa długość: 4-5 micrometrów);
  • niewyraźnie wyodrębniony, zbyt duży lub zbyt mały akrosom (zajmujący więcej niż 70% lub mniej niż 40% powierzchni główki plemnika);
  • więcej niż 2 wakuole w obszarze akrosomalnym;
  • powierzchnia wakuol większa niż 20% powierzchni główki plemnika;
  • jakiekolwiek wakuole w obszarze postakrosomalnym;
  • podwójna lub potrójna główka.

Do nieprawidłowości wstawki zaliczamy:

  • zbyt grubą lub zbyt cienką wstawkę (wstawka powinna być wyraźnie grubsza niż witka);
  • zbyt długą lub zbyt krótką wstawkę (jej długość powinna w przybliżeniu być równa długość główki);
  • zawieszki cytoplazmatyczne o powierzchni przekraczającej 1/3 powierzchni główki;
  • wstawka przyczepiona do główki nie w jej osi;
  • wstawka z ostrym załamaniem.

Do nieprawidłowości witki zaliczamy:

  • zbyt długa lub zbyt krótka witka (jej długość powinna w przybliżeniu być równa 10 długościom główki);
  • zmienna grubość;
  • ostre załamania na którymkolwiek jej odcinku (wygięcia są dopuszczalne o ile nie wskazują na złamanie witki);
  • spiralne ułożenie;
  • podwójna witka.

W nasieniu zwykle występują plemniki o różnych nieprawidłowościach w budowie. Jeśli jakiś konkretny defekt jest częstszy niż inne, może to wskazywać na konkretne zaburzenie, dlatego taka obserwacja powinna być odnotowana na wyniku badania nasienia. Na przykład, obecność plemników ze spiralnie zwiniętą witką może wskazywać na zaburzenia w czynności najądrzy, obecność zbyt dużych zawieszek cytoplazmatycznych może wskazywać na nieprawidłowości w procesie spermatogenezy, natomiast przewaga plemników o charakterystycznych okrągłych główkach (globozoospermia) może wskazywać na zaburzenia genetyczne.

Ciekawa może być odpowiedź na pytanie, w jaki sposób wyznaczono wyżej opisane zasady, pozwalające na zaklasyfikowanie danego plemnika jako prawidłowego lub nieprawidłowego. Czy powyższe cechy budowy zostały wybrane uznaniowo, czy ich wybór ma jakieś naukowe podstawy?

Otóż wypracowanie powyższych zasad i tym samym ustalenie sposobu, w jaki powinien wyglądać „idealny plemnik” było możliwe dzięki licznym testom i badaniom. Badano np. jakie plemniki są znajdywane w kobiecych drogach rodnych, szczególnie w śluzie wewnątrzszyjkowym po stosunku płciowym oraz jakie plemniki są obecne na powierzchni osłonki przejrzystej komórki jajowej. Tym plemnikom, które zdołają się tam znaleźć przypisuje się większe możliwości zapłodnienia komórki jajowej, dlatego na podstawie ich cech budowy wypracowano model „ideału plemnika”.

Ile dobrych plemników?

Ilość plemników o prawidłowej morfologii zarówno u mężczyzn płodnych, jak i niepłodnych, waha się od 0 do 30% i rzadko kiedy przekracza 20% form prawidłowych. Nie zdarzają się mężczyźni, którzy mają 100% plemników o prawidłowej budowie lub choćby zbliżają się do takiego wyniku! Ponieważ wspomniane odsetki plemników prawidłowych w nasieniu są same w sobie dość niskie to wartości referencyjne i progowe wystarczające dla poczęcia drogą naturalną i zapewniające skuteczność w metodach wspomaganego rozrodu są także stosunkowo niskie i wg obecnie obowiązującej rekomendacji WHO wynoszą 4% plemników o prawidłowej morfologii. Powodem tej sytuacji jest między innymi to, że produkcja plemników jest procesem masowym, bardziej stawiającym na „ilość” niż „jakość”. Przy produkcji rzędu milionów plemników dziennie wystarczy, aby kilka procent z nich miało poprawną budowę , co i tak daje już bardzo znaczącą (liczoną np. w milionach) liczbę prawidłowych plemników.

Wpływ morfologii plemników na ich potencjał do zapłodnienia naturalnego i przy pomocy procedur rozrodu wspomaganego jest szeroko dyskutowany i można spotkać przeciwne opinie na ten temat. Badania dowodzą, że przy niskiej morfologii plemników (<4% form prawidłowych) zmniejszone jest prawdopodobieństwo naturalnego uzyskania ciąży 1. Podobnie jest przy wykorzystaniu nasienia pacjentów z teratozoospermią w procedurze klasycznego in vitro (IVF), w której słaba morfologia plemników koreluje z mniejszymi szansami na uzyskanie ciąży 2, 3. Natomiast jeśli chodzi o szanse na uzyskanie ciąży od ojców z teratozoospermią w procedurze ICSI (docytoplazmatycznego podania plemnika) to wydaje się, że słaba morfologia plemników nie jest czynnikiem prognostycznym co do szans powodzenia tej procedury (skutecznego zapłodnienia, kształtowania blastocysty i odsetka ciąż klinicznych) i wydaje się nie mieć wpływu na jej skuteczność 4, 5. Z drugiej strony przyżyciowa selekcja plemników o prawidłowej budowie do zabiegu ICSI przynosi lepsze efekty niż tradycyjne ICSI, w którym nie ma możliwości precyzyjnej oceny cech morfologicznych plemnika 6, 7. Metoda ta nazywana jest IMSI (ang. intracytoplasmic morphologically selected sperm injection), czyli docytoplazmatyczne podanie plemnika wyselekcjonowanego pod względem prawidłowej morfologii. Dzięki zastosowaniu takich metod komórki jajowe zapładnia się plemnikami, które nie tylko wykazują ruch, ale których cechy budowy można dość precyzyjnie ocenić i dzięki temu wybrać najlepsze plemniki. Metody te są stosowane w praktyce klinicznej (także w Polsce), aby zwiększyć skuteczność metod wspomaganego rozrodu.

Szczegóły techniczne w ocenie budowy plemników

Ocena morfologii plemników i wymienionych powyżej cech ich budowy jest możliwa jedynie w powiększeniu mikroskopu 1000x (czyli pod tzw. immersją). W mniejszych powiększeniach nie można dostrzec wszystkich cech budowy pozwalających na stwierdzenie, czy plemnik jest zbudowany poprawnie, czy też nie, chociaż niektóre, bardziej znaczące nieprawidłowości budowy można zaobserwować czasem przy powiększeniu 400 czy nawet 200x.

Przygotowanie preparatu, na którym można będzie ocenić morfologię plemników składa się z dwóch głównych etapów: 1) wykonania tzw. rozmazu na szkiełku mikroskopowym i 2) wysuszenia, utrwalenia i zabarwienia preparatu. WHO zaleca, aby stosować jedną z 3 metod barwienia preparatów do oceny morfologii (barwienie Papanicolaou, Shorr’a lub Diff-Quik) choć często stosowane są także uproszczone wersje tych barwień lub inne metody. Opisana wyżej metoda przyżyciowej oceny morfologii plemników stosowana przy zabiegach IMSI nie jest rutynowo stosowana do wykonania badania nasienia, ponieważ w tym badaniu przeżycie plemników nie jest warunkiem niezbędnym.

 

Opracowanie: Eliza Filipiak (dr n. med.), Katarzyna Marchlewska (dr n. med.), Jolanta Słowikowska-Hilczer (prof. dr hab. med.)

  1. Cooper TG, Noonan E, von Eckardstein S, Auger J, Baker HW, et al. World Health Organization reference values for human semen characteristics. Hum Reprod Update 2009; 16: 231-45.
  2. Kruger TF, Menkveld R, Stander FS, Lombard CJ, Van der Merwe JP, et al. Sperm morphologic features as a prognostic factor in in vitro fertilization. Fertil Steril 1986; 46: 1118-23.
  3. Kruger TF, Acosta AA, Simmons KF, Swanson RJ, Matta JF, et al. Predictive value of abnormal sperm morphology in in vitro fertilization. Fertil Steril 1988; 49: 112-7.
  4. Oehninger S, Kruger TF, Simon T, Jones D, Mayer J, et al. A comparative analysis of embryo implantation potential in patients with severe teratozoospermia undergoing in-vitro fertilization with a high insemination concentration or intracytoplasmic sperm injection. Hum Reprod 1996; 11: 1086-9.
  5. French DB, Sabanegh ES, Jr., Goldfarb J, Desai N. Does severe teratozoospermia affect blastocyst formation, live birth rate, and other clinical outcome parameters in ICSI cycles? Fertil Steril 2010; 93: 1097-103.
  6. Berkovitz A, Eltes F, Yaari S, Katz N, Barr I, et al. The morphological normalcy of the sperm nucleus and pregnancy rate of intracytoplasmic injection with morphologically selected sperm. Hum Reprod 2005; 20: 185-90.
  7. Bartoov B, Berkovitz A, Eltes F, Kogosovsky A, Yagoda A, et al. Pregnancy rates are higher with intracytoplasmic morphologically selected sperm injection than with conventional intracytoplasmic injection. Fertil Steril 2003; 80: 1413-9.

95 komentarzy

Tags: ,

Barwienie plemników metodą Papanicolau do oceny morfologii

Opublikowany w 16 stycznia 2012 przez eliza

Jedną z rekomendowanych przez WHO 2010 metod barwienia plemników służącą do oceny ich morfologii jest barwienie Papanicolau. Przed wykonaniem barwienia należy wykonać rozmaz nasienia na szkiełku podstawowym. W tym celu należy nanieść kroplę dokładnie wymieszanego nasienia na koniec szkiełka i wykonać pewnym, nieprzerwanym ruchem rozmaz za pomocą krawędzi drugiego szkiełka (nie „pchamy” kropli szkiełkiem rozmazującym, ale „ciągniemy” ją za nim. Dla każdego pacjenta należy wykonać dwa rozmazy.

Po wysuszeniu rozmazu (ok. 15 minut w temperaturze pokojowej) wykonuje się barwienie  preparatu zanurzając szkiełko w szeregu odczynników wg kolejności przedstawionej poniżej. W prawej kolumnie przedstawiono czas na jaki należy zanurzyć preparat albo ilość jego zanurzeń jaką powinno się wykonać.

W metodzie Papanicolau główki plemników barwią się na kolor niebieski (jasno-niebieski akrosom i ciemno-niebieska/granatowa część postakrosomalna główki). Nadmiar resztkowej cytoplazmy (w obrębie wstawki) barwi się na kolor czerwony lub różowy. Witka barwi się kolor niebieski lub czerwonawy.

Odczynniki

Czas zanurzenia /

 ilość zanurzeń preparatu w odczynniku

1. Etanol 95% (v/v) – utrwalanie

minimum 15 min.

2. Etanol 80% (v/v)

10 zanurzeń / 30 sek.

3. Etanol 70% (v/v) (etap opcjonalny)

10 zanurzeń / 30 sek.

4. Etanol 50% (v/v)

10 zanurzeń / 30 sek.

5. Woda destylowana

10 zanurzeń / 30 sek.

6. Hematoksylina Harrisa

3-4 min.

7. Woda destylowana

1-3 min.

8. Kwaśny etanol

4-8 zanurzeń

9. Woda bieżąca

3-5 min.

10. Etanol 50% (v/v)

10 zanurzeń / 30 sek.

11. Etanol 70% (v/v) (etap opcjonalny)

10 zanurzeń / 30 sek.

12. Etanol 80% (v/v)

10 zanurzeń / 30 sek.

13. Etanol 95% (v/v)

15 min.

14. Orange G 6

1-2 min.

15. Etanol 95% (v/v)

10 zanurzeń / 30 sek.

16. Etanol 95% (v/v)

10 zanurzeń / 30 sek.

17. EA-50

1-5 min.

18. Etanol 95% (v/v)

10 zanurzeń / 30 sek.

19. Etanol 95% (v/v)

10 zanurzeń / 30 sek.

20. Etanol 100%

5 zanurzeń / 15 sek.

21. Etanol 100%

5 zanurzeń / 15 sek.

 

Dla prawidłowej oceny morfologii plemników wybarwiony preparat należy oglądać pod immersją i powiększeniem 1000x. Powinno oceniać się minimum 200 plemników w dwóch preparatach.

Innymi zalecanym przez WHO 2010 metodami barwienia do oceny morfologii plemników jest barwienie metodą Shorr’a oraz Diff Quick.

Komentarze (0)

aglutynaty plemników widziane w mikroskopie świetlnym w powiększeniu 200x

Tags: , , , ,

Aglutynacja plemników – co to oznacza?

Opublikowany w 19 września 2011 przez blimusiek

Aglutynacja plemników to zjawisko obserwowane w nasieniu, polegające na tym, że ruchliwe plemniki przylegają do siebie, są jakby „pozlepiane”. Taka grupa plemników przylegających do siebie tworzy tzw. aglutynat. Aglutynaty mogą być różnej wielkości – od kilku, do kilkudziesięciu, czy nawet kilkuset plemników. W skrajnych przypadkach wszystkie plemniki widoczne w preparacie mikroskopowym są związane w aglutynacie i nie ma żadnych plemników swobodnych. W preparacie mikroskopowym aglutynacja wygląda tak, jakby plemniki były sklejone ze sobą, ale jednocześnie próbowały się z tego aglutynatu wyrwać, wyszarpać (wygląda to też trochę tak jakby posklejane plemniki „szarpały się w miejscu”). Najczęściej aglutynacja uniemożliwia plemnikom ruch postępowy, czyli „zmierzanie w wybranym kierunku”, dlatego jest zjawiskiem niepożądanym. Plemniki związane w aglutynacie zwykle nadal wykazują dość intensywny ruch, tak jakby próbowały oderwać się od aglutynatu. W niektórych przypadkach, kiedy aglutynacja jest bardzo duża i dotyczy wielu plemników ich ruch może być znacznie słabszy.

Wyróżnia się 4 stopnie aglutynacji:

  • stopień 1: niewielkie aglutynaty zawierające <10 plemników, wiele plemników nie związanych w aglutynatach, mogących swobodnie się przemieszczać;
  • stopień 2: umiarkowanej wielkości aglutynaty zawierające 10–50 plemników, w preparacie obecne plemniki nie związane, swobodnie się przemieszczające;
  • stopień 3: duże aglutynaty, zwierające >50 plemników, w preparacie obecne plemniki swobodnie się przemieszczające;
  • stopień 4: wszystkie plemniki związane w dużych aglutynatach, aglutynaty łączące się ze sobą nawzajem, brak plemników swobodnie się przemieszczających.
aglutynaty plemników widziane w mikroskopie świetlnym w powiększeniu 200x

Zdjęcia przedstawiają aglutynaty plemników widziane w mikroskopie świetlnym w powiększeniu 200x. Aglutynat na zdjęciu po prawej stronie zawiera tylko kilka plemników, więc jest to aglutynacja 1-szego stopnia. Zdjęcie po stronie lewej przedstawia większy aglutynat, zawierający ponad 10 plemników, co jest charakterystyczne dla aglutynacji 2-giego stopnia.

Plemniki w aglutynatach mogą się z sobą łączyć główkami, wstawkami lub witkami lub też w sposób mieszany. W związku z tym można także wyróżnić 5 dodatkowych typów aglutynacji oznaczanych literami A-E. Są to następujące typy:

  • A: aglutynacja główka – główka;
  • B: aglutynacja witka – witka (witki plemników są połączone ze sobą na znacznej długości);
  • C: aglutynacja koniec witki – koniec witki (witki kolejnych plemników są połączone ze sobą samymi końcami);
  • D: aglutynacja mieszana (witki łączą się z witkami, przy jednoczesnym połączeniu główek z główkami);
  • E: aglutynacja sieciowa (główki i witki są splątane, nie widać wyraźnej aglutynacji główek ponieważ są one przesłonięte połączonymi witkami).

Optymalną, prawidłową sytuacją w nasieniu jest brak aglutynacji plemników. Jednak niewielka aglutynacja (1-2 stopnia) nie dyskwalifikuje pacjenta z możliwości posiadania potomstwa drogą naturalną.

Obecność aglutynatów plemników, szczególnie wyższych stopni, negatywnie wpływa na sumaryczną ruchliwość postępową plemników. Występowanie aglutynacji może sugerować obecność przeciwciał przeciwplemnikowych (potwierdzenie ich obecności wymaga jednak dodatkowych testów), nie jest jednak wystarczającym dowodem istnienia immunologicznego podłoża niepłodności (na ten temat więcej znajdziesz tutaj: Co to jest niepłodność autoimmunologiczna?)

Nie należy mylić aglutynacji z agregacją. Agregacja oznacza przyleganie nieruchliwych plemników do siebie lub też przyleganie ruchliwych plemników do innych elementów np. komórek, i jeśli występuje, powinna być odnotowywana jako odrębne zjawisko.

Opracowanie: Eliza Filipiak (dr n. med)

Poniższe filmy przedstawiają aglutynację plemników widoczną w preparatach mikroskopowych z nasienia. W preparatach widoczne aglutynaty składające się z kilku – kilkudziesięciu plemników, a także liczne plemniki poruszające się ruchem postępowym.

http://www.youtube.com/watch?v=8We3QaMTt_s

Zobacz inne filmy na: badanie-nasienia.pl/filmy

6 komentarzy

Próbki z nasieniem

Tags: , ,

Azoospermia, czyli brak plemników

Opublikowany w 19 września 2011 przez blimusiek

Słowo azoospermia oznacza brak plemników w nasieniu (w ejakulacie). Azoospermię można stwierdzić na podstawie badania ogólnego nasienia (seminogramu, spermiogramu) o ile w preparatach mikroskopowych (także z osadu nasienia) nie obserwuje sie żadnych plemników. Na początku badania nasienia ocenia się preparat bezpośredni (kropla nasienia naniesiona na szkiełko mikroskopowe i  oglądana pod powiększeniem 200-400x) i jeśli nie stwierdza się w nim plemników, nasienie odwirowuje się w wirówce. Postępuje się tak, gdyż wirowanie powoduje zgromadzenie plemników (a także innych komórek znajdujących się w nasieniu np. leukocytów, młodszych komórek spermatogenezy) w osadzie, a przez to ich zagęszczenie. Jeśli w nasieniu jest bardzo mało plemników, to można ich nie zauważyć w preparacie bezpośrednim, ale w osadzie powinny być łatwiej dostrzeżone. Jeśli również w osadzie nie stwierdza się obecności plemników, to można podejrzewać azoospermię. Jeśli natomiast w osadzie obserwuje się plemniki (których nie było widać w preparacie bezpośrednim) to mówimy o kryptozoospermii, czyli bardzo niewielkiej liczbie plemników w nasieniu (czasem chodzi tu o kilka – kilkanaście plemników).

W ocenie makroskopowej nasienia można podejrzewać azoospermię lub ciężką oligozoospermię, jeśli próbka nasienia jest przezroczysta. Jednak w celu potwierdzenia tego podejrzenia niezbędna jest analiza mikroskopowa.

Próbki z nasieniem

Zdjęcie przedstawia dwie probówki zawierające nasienie. Nasienie w probówce po lewej stronie jest przezroczyste i pochodzi od pacjenta z azoospermią. Nasienie w probówce po prawej stronie pochodzi od pacjenta z prawidłową liczebnością plemników.

Po stwierdzeniu takiego wyniku (azoospermii – braku plemników w nasieniu) trzeba najpierw rozważyć, czy nasienie do badania zostało prawidłowo oddane, a w szczególności czy zostało oddane w całości. Podobne kroki należy podjąć także wtedy, gdy wynik badania ogólnego wskazuje na oligozoospermię. Ponieważ plemniki są nierównomiernie rozmieszczone w całej objętości ejakulatu, przy braku części ejakulatu może się zdarzyć, że do analizy zostanie oddana część nie zawierająca plemników. Poza tym, uzyskując taki wynik, badanie należy bezwzględnie powtórzyć, aby ostatecznie potwierdzić wynik.

Jeśli wynik potwierdzający azoospermię jest pewny, należy skonsultować się z lekarzem w celu ustalenia przyczyn takiego stanu. Generalnie przyczyny mogą mieć dwojaki charakter:

  • jądrowy (brak lub bardzo niska produkcja plemników w jądrach). Przyczyną braku plemników mogą być: zaburzenia hormonalne (nadmiar estrogenów, androgenów, prolaktyny, czy też niedobór gonadotropin i GnRH), uszkodzenie kanalików plemnikotwórczych po zapaleniu, napromieniowaniu, niektórych lekach (np. przeciwnowotworowych), nowotwory jąder, zaburzenia rozwoju jąder spowodowane zaburzeniami genetycznymi (z. Klinefeltera, mutacje odcinka AZF chromosomu Y) lub czynnikami środowiskowymi, które uszkadzają jądra w okresie płodowym (np. ksenoestrogeny – substancje o działaniu estrogenopodobnym).
  • pozajądrowy (niedrożność dróg wyprowadzających nasienie). Niedrożność dróg wyprowadzających ma zwykle miejsce w najądrzu lub nasieniowodzie. Może być ona nabyta np. po zapaleniu lub urazie, a także wrodzona.

Przyczyną azoopermii (oraz oligozoospermii) są często zaburzenia genetyczne np. mutacje w receptorach androgenowych, mutacje lub mikrodelecje w regionie AZF długiego ramienia chromosomu Y, mutacja genu CFTR (gen na chromosomie 7 odpowiedzialny za nosicielstwo mukowiscydozy, związany także z wrodzonymi zaburzeniami w budowie nasieniowodów), czy zaburzenia kariotypu (Zespół Klinefelter’a, Zespół Kallman’a, Zespół Pradera-Willego). Przyczyną mogą być także choroby podwzgórza i przysadki prowadzące do niedoborów produkcji gonadotropin (LH i FSH) oraz gonadoliberyny (GnRH).

Diagnostyka w przypadku azoospermii (poza badaniem ogólnym nasienia oraz diagnostyką genetyczną) rozpoczyna się od wywiadu oraz badania przedmiotowego. Metodami diagnostycznymi wdrażanymi na tym etapie są badania hormonalne, a także USG jąder oraz biopsja jąder. Biopsja jądra polegająca na pobraniu tkanki z jądra metodą operacyjną (wycinek wielkości ziarnka ryżu) lub poprzez nakłucie igłą i ocenie wycinka pod mikroskopem. W specjalnie przygotowanym preparacie mikroskopowym można zobaczyć, czy w jądrze dochodzi do produkcji plemników, czy też produkcja ta jest zatrzymana i na jakim etapie. Istnieje też możliwość, że w jądrze nie ma w ogóle komórek płciowych (prekursorów plemników) – mamy wtedy do czynienia z tzw. zespołem samych komórek Sertoliego, który świadczy o bezpłodności. Jeśli jednak okaże się, że w jądrach są produkowane plemniki, to przyczyna ich braku w ejakulacie leży najprawdopodobniej w niedrożności dróg wyprowadzających nasienie. W takich przypadkach można rozważać próbę udrożnienia kanałów wyprowadzających nasienie, jednak nie we wszystkich przypadkach jest to możliwe i skuteczne.
Dalsza diagnostyka pacjenta z azoospermią lub znaczną oligozoospermią jest też wskazana ze względu na to, iż przyczyną takiego stanu mogą być nowotwory jądra, dlatego nawet u mężczyzn nie starających się danej chwili o potomstwo, nie powinno się tego stanu lekceważyć.

Jeśli pacjent z azoospermią wyraża chęć posiadania biologicznego potomstwa, możliwe jest pobranie plemników bezpośrednio z jąder (TESE – ang. testicular sperm extraction) lub z najądrzy (MESA – ang. microsurgical epididymal sperm aspiration) i podanie ich do komórek jajowych partnerki w celu zapłodnienia (metoda zapłodnienia in vitro tzw. ICSI lub ewentualnie klasyczny IVF jeżeli plemniki pobrane z najądrza wykazują ruch i są uzyskane w wystarczającej liczbie). Choć stosowanie takich metod doprowadza do ciąży i urodzenia dzieci, to jednak są one mniej skuteczne niż klasyczne in vitro czy ICSI wykonywane z plemników uzyskanych z nasienia. W przypadkach braku plemników w jądrze istnieją też metody zapładniania komórek jajowych komórkami prekursorowymi dla plemników (np. niedojrzałymi spermatydami), jednak są one jeszcze mniej skuteczne.

Aby z pełną świadomością podjąć decyzję o wykorzystaniu plemników lub komórek uzyskanych od mężczyzn z azoospermią (i ciężką oligozoospermią) do zapłodnienia, powinno się wykonać  badania genetyczne pacjenta np. badania kariotypu, mutacji genów AZF. Ich wyniki mogą pomóc przy szacowaniu szans powodzenia w uzyskaniu ciąży przy użyciu tych komórek.

26 komentarzy

Tags: , , , ,

Czym jest kryptozoospermia?

Opublikowany w 15 stycznia 2012 przez eliza

Kryptozoospermia oznacza występowanie bardzo niewielkiej liczby plemników (zwykle znacznie mniej niż 0,1 miliona na mililitr) w nasieniu (ejakulacie). Czasem może ona wręcz oznaczać, że w nasieniu znajdowane jest jedynie kilka-kilkanaście sztuk plemników. Kryptozoospermia jest stanem pośrednim pomiędzy azoospermią (całkowitym brakiem plemników), a oligozoospermią (obniżoną liczba plemników). Kryptozoospermia jest diagnozowana na podstawie ogólnego badania nasienia jeśli w preparacie bezpośrednim z nasienia nie znajduje się plemników, natomiast są obserwowane po zagęszczeniu nasienia przez wirowanie – w takich przypadkach po odwirowaniu nasienia analizuje się uzyskany osad.

Odróżnienie azoospermii od kryptozoospermii nastręcza trudności gdyż wymaga dodatkowych procedur przy badaniu nasienia (odwirowania próbki oraz szczegółowego i czasochłonnego analizowania osadu pod mikroskopem, w poszukiwaniu czasem naprawdę nielicznych plemników). Choć możliwości naturalnego zapłodnienia zarówno w przypadku azoospermii jaki i kryptozoospermii są praktycznie takie same (czyli nie jest to możliwe i pacjent jest uznawany za osobę bezpłodną) to jednak rozróżnienia obu stanów ma znaczenie dla oceny przydatności nasienia do technik wspomaganego rozrodu. Nawet pojedyncze plemniki znajdowane w nasieniu pacjentów z kryptozoospermią mogą być użyte w procedurze ICSI podczas gdy uzyskanie plemników od mężczyzn z azoospermią wymaga dodatkowych procedur takich jako pobranie plemników z jądra (TESE) lub z najądrza (MESA), co wiąże się także z dodatkowym stresem, zabiegami i kosztami.
Ważne przy kryptozospermii jest określenie czy obserwowane plemniki są ruchliwe czy też nie, ponieważ pozwala to na lepsze oszacowanie szans powodzenia przy ewentualnym zastosowaniu technik wspomaganego rozrodu takich jaki ICSI.

Oczywiście diagnostyka pacjentów z kryptozoospermią pod kątem chorób genetycznych, nowotworowych czy innych nieprawidłowości powinna być taka sama jak pacjentów z oligozoospermią, gdyż często przyczyny obu stanów są takie same.

Komentarze (0)

<!--:pl-->Jak przebiega badanie nasienia?<!--:-->

Tags: , ,

Jak przebiega badanie nasienia?

Opublikowany w 19 września 2011 przez blimusiek

Przed wykonaniem badania nasienia (seminogramu) w laboratorium konieczne jest jego oddanie (poprzez masturbację lub podczas stosunku płciowego)(Zobacz także: Pobranie nasienia do badania).

Po oddaniu nasienia rozpoczyna się proces jego upłynniania, czyli zmiany konsystencji z półstałej, grudkowatej na płynną. Początek upłynniania można czasem zaobserwować już w chwilę po oddaniu nasienia. Proces upłynniania trwa zwykle kilkanaście minut (i nie powinien być dłuższy niż 60 minut – wg rekomendacji WHO). W tym czasie nasienie powinno być przechowywane w temperaturze 37°C (lub pokojowej), na urządzeniu które zapewnia jego jednostajne, powolne mieszanie. Czas upłynnienia jest jednym z parametrów, który odnotowuje się na wyniku badania nasienia.

Gdy nastąpi już upłynnienie nasienia ocenia się następujące parametry (jest to tzw. makroskopowa ocena nasienia):

  • objętość nasienia;
  • wygląd próbki (nasienie po upłynnieniu powinno mieć szaro-białawy, opalizujący kolor, powinno mieć jednolitą konsystencję bez grudek; przezroczyste nasienie może sugerować małą liczbę plemników; kolor czerwony do brunatnego sugeruje obecność krwi w nasieniu, natomiast kolor żółtawy może oznaczać żółtaczkę lub być spowodowany spożywaniem określonych leków lub witamin);
  • lepkość (lepkość można ocenić przelewając nasienie z jednego pojemnika do drugiego lub wypuszczające je z pipety z szerokim otworem; nasienie powinno mieć lepkość nieco większą niż woda);
  • pH (do pomiaru używa się komercyjnie dostępnych pasków lakmusowych).
probowki z nasieniem do badania

Zdjęcie przedstawia probówki z nasieniem od 5 pacjentów. 3 próbki po prawej stronie mają prawidłową barwę. 2 próbki po lewej stronie są przezroczyste co sugeruje, że zawierają one mało albo nie zawierają wcale plemników (oligozoospermia, azoospermia).

Następnie rozpoczyna się analizę mikroskopową nasienia. Analiza ta powinna rozpocząć się nie dłużej niż po 60 minutach od oddania nasienia. Na początku analizy wykonywany jest preparat mikroskopowy z nasienia tzw. preparat bezpośredni (pod mikroskopem ogląda się nasienie pobrane bezpośrednio z probówki; nie dodaje się do niego żadnych odczynników). Wstępna ocena preparatu polega na obserwowaniu obecności aglutynatów i agregatów plemników (Zobacz także: Aglutynacja plemników), nici śluzu oraz innych komórek np. komórek nabłonkowych, leukocytów, innych niż plemniki komórek nabłonka plemnikotwórczego (są to niedojrzałe komórki, z których powstają plemniki). Aglutynaty to ruchome plemniki „sklejone” ze sobą, natomiast agregaty to nieruchome plemniki „sklejone” razem lub też ruchome plemniki „przyklejone” do nici śluzu, innych komórek lub zanieczyszczeń.

Poniższe filmy przedstawiają kilka możliwych obrazów z mikroskopu jakie można zobaczyć w preparacie bezpośrednim z nasienia. Filmy od lewej przedstawiają odpowiednio:

  1. preparat mikroskopowy, w którym plemniki wykazują prawidłowy ruch oraz stosunkowo dużą liczbę (normozoospermia);
  2. preparat mikroskopowy, w którym plemniki wykazują nieprawidłowy ruch (większość jest nieruchliwa lub porusza się w miejscu), chociaż ich liczba jest stosunkowo duża (asthenozoospermia);
  3. preparat mikroskopowy, w którym widać zbyt mało plemników (oligozoospermia);
  4. preparat mikroskopowy, w którym widoczna jest dość duża liczba plemników, ale obecne są także aglutynaty plemników zaburzające ich ruchliwość (aglutynacja plemników stopnia 1).

W dalszej kolejności, pod mikroskopem oznacza się następujące parametry:

  • ruchliwość;
  • żywotność;
  • liczebność;
  • morfologię (budowę).

Ruchliwości plemników ocenia się przez zliczanie plemników o różnym typie ruchu:

  • ruch postępowy;
  • ruch w miejscu;
  • brak ruchu.

Poprzednia rekomendacja WHO obowiązująca do 2009 roku rozróżniała plemniki o szybkim i wolnym ruchu postępowym (tzw. ruchu A i ruchu B). Obecnie obowiązująca rekomendacja wyróżnia jeden rodzaj ruchu postępowego, niezależnie od szybkości poruszania się plemników.

Żywotność plemników także oceniana jest pod mikroskopem jednak do nasienia dodaje się odpowiednie odczynniki. Obecnie rekomendowane przez WHO są 3 metody oceny żywotności:

  • test z eozyną i nigrozyną;
  • test z eozyną;
  • test hipoosmotyczny.

Odsetek żywych plemników powinien przewyższać lub być równy odsetkowi plemników wykazujących ruch. Wiadomo, że wszystkie plemniki wykazujące ruch są na pewno żywe, natomiast plemniki nieruchome mogą być zarówno żywe, jak i martwe.

eozyna

Zdjęcie przedstawia preparat mikroskopowy z nasienia wybarwiony eozyną w celu oceny żywotności plemników. Większość plemników w tym preparacie jest wybarwionych na czerwono, co oznacza że są one martwe. Żywe plemniki mają w preparacie kolor zielonkawy.

Liczebność plemników ocenia się w specjalnej komorze (jest to przyrząd z podziałką, który umożliwia zliczanie elementów np. plemników pod mikroskopem). Liczebność może być wyrażona jako:

  • liczba plemników na mililitr (zwana też koncentracją lub gęstością plemników) – norma wg rekomendacji WHO z 2010 roku wynosi 15 mln/ml (milionów na mililitr);
  • liczba plemników na ejakulat (całkowita liczba plemników lub liczebność plemników). Uzyskuje się ją przez pomnożenie liczby plemników na mililitr przez liczbę mililitrów nasienia – norma wg rekomendacji WHO z 2010 roku wynosi 39 mln (na ejakulat).
Komora Neubauera

Zdjęcia przedstawiają komory służące do zliczania plemników i wyznaczania ich liczby na mililitr nasienia. WHO zaleca stosowanie komory Neubauer'a przedstawionej na zdjęciu po lewej stronie (komora przedstawiona na zdjęciu po prawej stronie to komora Makler'a)

Jeśli przynajmniej jedna w wymienionych norm jest spełniona to liczebność plemników u danego pacjenta uznawana jest za prawidłową, przy czym całkowita liczba plemników na ejakulat traktowana jest jako parametr mówiący więcej o jakości nasienia.

Jeśli liczba plemników w preparacie bezpośrednim jest niewielka może być problem z oceną innych parametrów nasienia: ruchliwości, żywotności i morfologii. Przy bardzo małej liczbie plemników lub gdy nie ma ich w ogóle w preparacie bezpośrednim analizę można przeprowadzać z osadu po odwirowaniu nasienia, ale powinno to być jednoznacznie opisane na wyniku.

Ostatnim ocenianym parametrem jest morfologia czyli budowa plemników. Morfologię ocenia się przy większym powiększeniu niż wcześniej wymienione parametry, dlatego aby móc lepiej przyjrzeć się poszczególnym elementom budowy plemnika. Przy ocenie bierze się pod uwagę np. kształt główki plemnika, długość i kształt witki, prawidłowość połączenia główki z witką, a także wiele innych aspektów budowy. Za nieprawidłowe uznaje się także plemniki posiadające więcej niż jedną główkę lub witkę. Dodatkowo ocenia się także odsetek/procent plemników z uszkodzeniami danego typu  (1. defekt główki, 2. defekt wstawki, 3. defekt witki, 4. pozostałości cytoplazmy). Suma tych odsetków może być wyższa niż 100% ponieważ niektóre plemniki mają więcej niż jeden defekt. Jeśli obserwuje się znaczną liczbę plemników z jakimś konkretnym typem defektu (powiększona główka) powinno to być odnotowane na wyniku. Zobacz także: Teratozoospermia – plemniki o nieprawidłowej budowie

 

Zdjęcie przedstawia utrwalony i wybarwiony preparat mikroskopowy widziany w powiększeniu 1000x, przygotowany w celu oceny prawidłowości morfologii plemników.

Zdjęcie przedstawia utrwalony i wybarwiony preparat mikroskopowy widziany w powiększeniu 1000x, przygotowany w celu oceny prawidłowości morfologii plemników.

Obecnie rekomendowana przez WHO norma 4% plemników prawidłowych została znacznie zmniejszona stosunku do obowiązującej wcześniej normy (14%) i jest kwestionowana przez środowiska związane z rozrodem wspomaganym ponieważ inne rekomendacje mówią o kwalifikowaniu pacjentów z tak niskim odsetkiem plemników o prawidłowej budowie do metod rozrodu wspomaganego.

W nasieniu powinno się także oceniać liczbę leukocytów, których obecność ponad normę wynoszącą 1 mln/ml wskazuje na zakażenie w obrębie układu rozrodczego.

Opracowanie: Eliza Filipiak (dr n. med.), Renata Walczak-Jędrzejowska (dr n. med.), Katarzyna Marchlewska (dr n. med.)

Szczegółowe wytyczne dla diagnostów i osób zajmujących się przeprowadzaniem badania nasienia wg standardów WHO umieszczone są tutaj: Wytyczne dla diagnostów: Badanie nasienia – standardy wg wytycznych WHO z 2010r., opracowane przez Komisję ds Konsensusu Lekarsko–Diagnostycznego PTA i PTDL

Komentarze (1)

pojemniki

Tags: , ,

Pobranie nasienia do badania

Opublikowany w 18 września 2011 przez blimusiek

Przy oddaniu nasienia należy przestrzegać kilku ogólnych zasad:

  • nasienie powinno być oddane po najmniej 2 dobach (48 godzinach) i maksymalnie 7 dniach wstrzemięźliwości płciowej. Jeśli pacjent powtarza badanie, powinien zachować taki sam okres wstrzemięźliwości płciowej, co umożliwi  lepsze porównanie wyników z obu badań. Okres wstrzemięźliwości płciowej dotyczy czasu, jaki upłynął od ostatniego wytrysku (zarówno podczas stosunku płciowego, jak i podczas masturbacji;
  • pojemnik na nasienie może być szklany lub plastikowy i powinien mieć temperaturę od 20 do 37°C (jest to zapewnione przez przechowywanie pojemników w temperaturze pokojowej, nie należy przechowywać pojemnika np. w lodówce). Pojemnik powinien być oznaczony imieniem i nazwiskiem pacjenta;
    pojemniki
  • nasienie oddawane jest poprzez masturbację. Większość laboratoriów zapewnia czasopisma erotyczne ułatwiające oddanie nasienia; w niektórych jest możliwość skorzystania z filmów erotycznych;
  • nasienie powinno być oddane w specjalnym pokoju w pobliżu laboratorium. Dostarczanie nasienia z domu lub spoza laboratorium powinno być ograniczone do pacjentów, którzy mają trudności z oddaniem go w miejscu badania. Pacjent, który decyduje się na dostarczenie nasienia z domu powinien ustalić to wcześniej z laboratorium, w którym przeprowadza badanie w celu uzyskania niezbędnych informacji (konieczność oddania całego nasienia, czas dostarczenia, odpowiedni pojemnik na nasienie). Zobacz także:Oddanie nasienia w domu;
  • nasienie zaraz po oddaniu ma półstałą, grudkowatą konsystencję. Zwykle po kilku minutach konsystencja zaczyna zmieniać się stopniowo na płynną, aż do całkowitego upłynnienia się nasienia. Minimalna prawidłowa ilość/objętość nasienia powinna wynosić 1,5 ml (niecała łyżka stołowa) lub więcej, jednak zdarza się też, że jest go mniej. Istotne jest oddanie całości nasienia do pojemnika. Zobacz także: Ilość oddanego przeze mnie nasienia wydaje się bardzo mała. Czy to wystarczy do wykonania badania? ;
  • na czas upłynnienia nasienie powinno być przechowywane w temperaturze pokojowej lub 37°C. Pacjenci, którzy oddają nasienie poza laboratorium powinni także przechowywać je w tej temperaturze do czasu dostarczenia do laboratorium (najlepiej zapewnić to przez trzymanie pojemnika zawiniętego w ubranie blisko ciała). Nie należy (!) przechowywać nasienia w lodówce;
  • pacjent powinien poinformować pracownika laboratorium, o tym że nie udało mu się oddać całego nasienia do pojemnika (np. część się wylała). Ma to istotny wpływ na wynik badania między innymi dlatego, że plemniki nie są rozmieszczone równomiernie w objętości oddawanego nasienia (pierwsza frakcja ejakulatu zawiera zwykle najwięcej plemników). Zobacz także: Czy oddając nasienie do badania do specjalnego pojemnika trzeba oddać jego całość czy wystarczy część? Co zrobić jeśli podczas oddawania wyleje się część nasienia?;
  • na prośbę pracownika laboratorium pacjent powinien podać imię i nazwisko, wiek lub datę urodzenia, okres wstrzemięźliwości płciowej, godzinę pobrania próbki (jeśli jest ona oddana poza laboratorium) oraz to, czy nasienie było oddane w całości do pojemnika (ewentualnie, która jego część została utracona). Pracownik laboratorium notuje też czas, jaki upłynął od oddania nasienia do chwili rozpoczęcia analizy próbki. Wszystkie te informacje powinny znaleźć się na wyniku badania przygotowanym przez laboratorium. Jeśli nasienie było dostarczone z domu, to także powinno być zapisane na wyniku;
  • pacjent, który jest nosicielem wirusa HIV, HPV lub innego, który może być przenoszony przez płyny ustrojowe, powinien zgłosić ten fakt pracownikowi laboratorium – co prawda próbki nasienia zawsze traktowane są jako materiał zakaźny, jednak udzielenie tej informacji pozwoli osobom przeprowadzającym analizę na zastosowanie szczególnych zasad bezpieczeństwa dodatkowo zabezpieczających je przed możliwością zakażenia;
  • w przypadku oddania nasienia na posiew/badanie mikrobiologiczne należy zapewnić maksymalnie sterylne warunki pobrania i unikać zanieczyszczenia próbki np. mikroorganizmami obecnymi na skórze. Dlatego też przed oddaniem nasienia należy oddać mocz, umyć ręce i członek za pomocą wody i mydła, następnie dokładnie spłukać i wytrzeć jednorazowym ręcznikiem. Pojemnik na nasienie musi być sterylny. Zobacz także: Posiew nasienia;
  • po przekazaniu nasienia do laboratorium i po jego upłynnieniu rozpoczyna się proces badania nasienia. Zobacz także: Jak przebiega badanie nasienia?

Opracowanie: Eliza Filipiak (dr n. med.), Renata Walczak-Jędrzejowska (dr n. med.)

Komentarze (1)

Tags: , ,

NOWE wartości referencyjne (normy) dla parametrów nasienia (WHO 2010)

Opublikowany w 19 września 2011 przez blimusiek

W 2010 roku WHO wydało nową instrukcję określającą normy/wytyczne prawidłowego sposobu wykonania badania nasienia oraz wartości referencyjne parametrów nasienia (m.in. liczebność, ruchliwość, żywotność i morfologia plemników).

Wytyczne oraz rekomendowane wartości dla prawidłowej liczebności, ruchliwości czy morfologii plemnikom (zwane potocznie normami) uległy dość znaczącej zmianie w porównaniu z wartościami poprzednio rekomendowanymi przez WHO.

Dlatego prosimy o zapoznanie się z najnowszymi „normami” podanymi tutaj: Normy badania nasienia 2010.

Dla porównania wykaz trzech ostatnich (od 1992 roku) instrukcji WHO zawierających m.in. wartości referencyjne oznaczające normozoospermię (nasienie prawidłowe) znajdują się tutaj: Archiwum instrukcji do badania nasienia (normy WHO).

Więcej informacji na temat interpretacji wyników badania nasienia można znaleźć tutaj: Interpretacja wyników badania nasienia

Komentarze (0)

Wykres zmiennosc nasienia

Tags: ,

Jedno, dwa czy trzy badania nasienia..? Ile razy należy zbadać nasienie aby mieć pewność co do wyniku?

Opublikowany w 18 września 2011 przez blimusiek

Zacznijmy od kluczowego pytania – czy to w ogóle prawda, że powinno się analizować więcej niż jedną próbkę nasienia i jeśli tak to dlaczego?

Zgodnie z najnowszymi wytycznymi WHO 2010, a także z innymi pracami opisującymi tę tematykę, aby uzyskać wiarygodne wyniki dla poszczególnych parametrów nasienia powinno się przebadać więcej niż jedną jego próbkę (wg WHO minimum dwie). Wyniki z jednego badania nasienia mogą być niestety niereprezentatywne dla faktycznego stanu pacjenta. Wynika to ze zmienności fizjologicznej w produkcji plemników występującej u mężczyzn oraz z wrażliwości tego procesu na czynniki zewnętrzne (np. czynniki środowiskowe: podwyższona temperatura, promieniowanie jonizujące, substancje chemiczne, palenie tytoniu, stres, niektóre leki, dieta) i wewnętrzne (aktywność seksualna, masa ciała, czynność gruczołów w układzie rozrodczym, przebyte choroby, w tym zakażenia w układzie rozrodczym). Sprawę dodatkowo komplikuje fakt, że produkcja plemników trwa ponad 70 dni i nawet czynniki krótkotrwale działające miesiąc czy dwa wcześniej mogą być przyczyną chwilowego pogorszenia jakości nasienia – wobec upływu czasu, często trudno nawet skojarzyć sobie jakiś fakt z przeszłości, który może mieć wpływ na obecny wynik badania nasienia np. podwyższoną przez kilka dni temperaturę ciała. Istotne znaczenie ma fakt, że zmiany w jakości nasienia nie są z równym natężeniem obserwowane u wszystkich mężczyzn – u niektórych parametry nasienia są stosunkowo stałe na przestrzeni lat, u innych wahania w jakości są mniej lub bardziej zauważalne.

W skrócie mówiąc, trzy podstawowe czynniki mogą mieć wpływ na różne wyniki badania nasienia u jednego pacjenta. Są to:

  • wielość czynników jakie mogą wpływać na jakość nasienia,
  • naturalna zmienność jakości nasienia,
  • problemy wywodzące się z samej procedury wykonywania ogólnego badania nasienia w laboratorium (niejednakowość oceny przez personel, błędy przy wykonaniu, pomyłki – choć nie powinny się one zdarzać to jednak nie można ich całkowicie wykluczyć).

Różnice w wartościach poszczególnych parametrów w zależności od dnia badania mogą być tak znaczące, że mogłyby potencjalnie wpływać na metodę leczenia danego pacjenta czy pary. Dla uwidocznienia tej sytuacji prześledźmy poniższe przykłady:

  1. Para bez istotnych dolegliwości (niedrożności, infekcji) od 3 lat stara się bezskutecznie o dziecko. Mężczyzna wykonuje dwukrotnie badanie nasienia uzyskując dwa różne wyniki liczebności plemników: 7 mln plemników na mililitr (ruchliwość postępowa i morfologia w granicach normy) oraz 22 mln plemników na mililitr (ruchliwość postępowa i morfologia w granicach normy). W sytuacji tej pary, pierwszy z wyników byłby raczej wskazaniem do zabiegu IVF lub ICSI, natomiast drugi, wskazaniem do inseminacji domacicznej. Ponadto, gdyby pacjent ten był przebadany tylko raz (w drugim terminie, kiedy miał 22 mln/ml) przeoczono by fakt, że może on mieć zaniżoną liczbę plemników, co zauważono przy pierwszym badaniu.
  2. Mężczyzna zaniepokojony tym, że jego partnerka nie zachodzi w ciąże pomimo kilku miesięcy starań  o dziecko, udaje się na badanie nasienia. Uzyskuje on wynik dla liczebności plemników  rzędu 12 mln/ml (2,4 ml nasienia więc 29 mln plemników na ejakulat). Ten wynik sugeruje, że jakość nasienia tego mężczyzny jest obniżona. Jednak badanie nasienia po kolejnym miesiącu wykazuje koncentrację plemników rzędu 22 mln/ml (2,4 mln nasienia, więc około 53 mln plemników na ejakulat). Średnia z tych wyników wynosi 17 mln/ml i 41 mln na ejakulat, więc obie wartości są prawidłowe i w takim wypadku (przy prawidłowej ruchliwości, morfologii i innych parametrach nasienia) należy dać tej parze szansę na naturalne poczęcie, choć sam tylko pierwszy wynik mógłby wskazywać na konieczność rozważania metod wspomaganego rozrodu.

Na tych tylko dwóch przykładach widać jak duże znaczenie kliniczne może mieć liczba wykonanych badań nasienia. Sposób w jaki może zmieniać się jakość nasienia w czasie widoczny jest także na poniższych wykresach, ilustrujących zmiany koncentracji plemników, ich ilości na ejakulat, morfologii i ruchliwości.

Wykres zmiennosc nasienia

Wykres zmiennosc nasienia

Pacjenci, których wyniki są zaprezentowane na powyższych wykresach uzyskali ciążę u swoich partnerek drogą naturalną.

Z klinicznego punktu widzenia, wielokrotne badania nasienia pacjenta wydaje się szczególnie ważne w przypadkach, w których wyniki są na granicy podawanych przez WHO wartości (wynik na granicy) lub też poniżej tych wartości (wynik nieprawidłowy – świadczący o obniżonym potencjale płodności).

Wnikliwe rozważania statystyczne wskazują na to, że aby precyzyjnie wyznaczyć średni punkt wyjściowy jakości nasienia należałoby wykonać aż 14 badań nasienia dla oceny koncentracji (liczebności) plemników, 7 dla oceny morfologii, 6 dla oceny ruchliwości i 3 dla oceny żywotności 1. Jednakże autorzy tych samych wyliczeń sugerują, że dla wyznaczenia uśrednionego punktu wyjściowego, z mniejszą ale wystarczającą precyzją, wystarczy wykonać 3 badania nasienia dla oceny koncentracji (liczebności) plemników i jedynie 2 dla oceny wszystkich innych parametrów. Podobnie np. dla precyzyjnej oceny chromatyny plemnikowej sugeruje się aż trzykrotne jej badanie 2. (Zobacz takżeChromatyna plemnikowa)

Biorąc pod uwagę powyższe uwagi wykonanie 2-3 badań nasienia, szczególnie u pacjentów z wynikami poniżej lub w pobliżu wyznaczonych wartości referencyjnych,  jest zasadne i warto je wykonać ponieważ może istotnie wpływać na decyzje pary i lekarza dotyczące sposobu leczenia.

 

Opracowanie: Eliza Filipiak (dr n. med.), Renata Walczak-Jędrzejowska (dr n. med.), Jolanta Słowikowska-Hilczer (prof. dr hab. med.)

Na podstawie:

  1. Castilla JA, Alvarez C, Aguilar J, Gonzalez-Varea C, Gonzalvo MC, et al. Influence of analytical and biological variation on the clinical interpretation of seminal parameters. Hum Reprod 2006; 21: 847-51.
  2. Sergerie M, Laforest G, Boulanger K, Bissonnette F, Bleau G. Longitudinal study of sperm DNA fragmentation as measured by terminal uridine nick end-labelling assay. Hum Reprod 2005; 20: 1921-7.

Komentarze (0)

Tags: , ,

Oddanie nasienia w domu

Opublikowany w 18 września 2011 przez blimusiek

Oddanie nasienia w domu powinno być stosowane w przypadku pacjentów, którzy mają problem z oddaniem nasienia w laboratorium. Powinno to być wcześniej uzgodnione z pracownikami laboratorium (niektóre laboratoria nie wyrażają zgody na przywiezienie nasienia z zewnątrz). Pacjent, który oddaje nasienie w domu powinien zwrócić szczególną uwagę na (zobacz także informacje zawarte w Pobranie nasienia do badania):

– oddanie całej objętości nasienia; konieczne jest poinformowanie pracownika laboratorium, jeśli próbka nie jest kompletna;

– zapisanie czasu oddania (można zapisać na pojemniku);

– użycie czystego, najlepiej sterylnego pojemnika; jeśli laboratorium, które przeprowadza badanie nie ma w tym aspekcie specjalnych zaleceń, można zakupić w aptece pojemnik na mocz;

– odpowiednie przechowywanie nasienia po oddaniu – od momentu oddania do dostarczenia do laboratorium należy przechowywać pojemnik z nasieniem w temperaturze 20-37°C (najlepiej zapewnić to przez trzymanie pojemnika zawiniętego w ubranie blisko ciała);

– dostarczenie nasienia do laboratorium w możliwie najkrótszym czasie, który nie powinien przekraczać 60 minut. Zgodnie z zaleceniami WHO laboratorium powinno rozpocząć analizę nasienia po czasie nie dłuższym niż 60 minut od oddania. Zobacz także: Jeśli nie ma możliwości dowiezienia nasienia do laboratorium w czasie 60 minut, a jednocześnie nie ma możliwości oddania go na miejscu to czy w ogóle warto robić badanie nasienia? Czy ten wynik będzie miał jakąkolwiek wartość?

Nie należy oddawać nasienia do zwykłej lateksowej prezerwatywy i „przelewać” go do pojemnika. Prezerwatywa zawiera środki plemnikobójcze, które wpływają negatywnie szczególnie na ruchliwość plemników, co uniemożliwia uzyskanie obiektywnego wyniku badania nasienia. Możliwe jest użycie specjalnych prezerwatyw do pobierania nasienia (bez środka plemnikobójczego) – w przypadku ich zastosowania należy skorzystać z dołączonej do nich instrukcji obsługi. Ten sposób jest jednak zalecany jedynie tym pacjentom, którzy nie mogą oddać nasienia poprzez masturbację (ze względów psychologicznych lub etycznych). Laboratorium powinno być wcześniej poinformowane o sposobie oddania nasienia. Specjalną prezerwatywę Male-Factor Pak do oddania nasienia można też zamówić za pośrednictwem naszego portalu na stronie: link. Zobacz także: Czy można użyć prezerwatywy aby oddać do niej nasienie do badania? oraz Stosowanie specjalnej prezerwatywy do oddania nasienia do badania.

Stosunek przerywany nie jest rekomendowany jako metoda oddania nasienia do badania, ponieważ często następuje utrata początkowej frakcji nasienia, która jest najbogatsza w plemniki. Poza tym niskie pH pochwy może mieć negatywny wpływ na ruchliwość plemników. Stosunek przerywany może też spowodować zanieczyszczenie mikrobiologiczne lub komórkowe nasienia do badania.

W przypadkach, kiedy mężczyzna nie może w żaden z wyżej wymienionych sposobów oddać nasienie, możliwe jest przeprowadzenie tzw. testu postkoitalnego (czyli testu „po stosunku”), w którym można stwierdzić obecność plemników w śluzie szyjki macicy. Jednak interpretacja tego testu w kontekście parametrów charakteryzujących nasienie nie jest możliwa.

Komentarze (1)

<!--:pl-->Dodatkowe testy i badania nasienia<!--:-->

Tags: , , , ,

Dodatkowe testy i badania nasienia

Opublikowany w 14 września 2011 przez blimusiek

Poza badaniem ogólnym nasienia (spermiogramem) laboratoria dysponują obecnie wieloma innymi możliwościami diagnostycznymi dopełniającymi diagnostykę niepłodności męskiej. Są to testy dodatkowe, które można wykonać na samych plemnikach, ale także na plazmie nasiennej (płynie nasiennym w którym zawieszone są plemniki). Każde z tych badań może mieć znaczenie diagnostyczne w ustalaniu przyczyn i leczeniu niepłodności męskiej. Pomimo występowania pewnych korelacji pomiędzy wynikami niektórych z tych badań, właściwie nigdy nie ma gwarancji, że przy prawidłowych wynikach niektórych badań inne nie wskażą jakiejś nieprawidłowości. Z tego też względu warto poszerzać diagnostykę nasienia o inne badania, w miarę wskazań medycznych oraz przedłużających się problemów z płodnością pary.

Badanie ogólne (analiza makroskopowa i mikroskopowa)

Badanie ogólne (seminogram) jest podstawowym badaniem jakości nasienia. Obejmuje ono ocenę cech makroskopowych, takich jak objętość, lepkość, pH, kolor, zapach oraz parametrów mikroskopowych: liczebności, żywotności, ruchliwości i budowy (inaczej morfologii) plemników. Zobacz także inne artykuły w tym temacie: O badaniu nasienia oraz Pytania pacjentów dotyczące badania nasienia.

Gdzie wykonać: link

MAR Test (obecność przeciwciał przeciwplemnikowych w nasieniu)

Test MAR (ang.: mixed antiglobulin reaction) służy do wykrywania przeciwciał przeciwplemnikowych w nasieniu. Jeśli  przeciwciała te są obecne, to znajdują się na powierzchni plemników. Test MAR może wykrywać zarówno przeciwciała klasy IgG i IgA (zależy to od zastosowanego zestawu). To, jakie przeciwciała były wykrywane powinno być zapisane na wyniku. Test ten można stosować rutynowo u wszystkich pacjentów lub też w przypadkach, kiedy podejrzewa się niepłodność o podłożu immunologicznym (słaba ruchliwość plemników, czy aglutynacja plemników odnotowane w ogólnym badaniu nasienia). Test MAR polega na tym, że do próbki nasienia dodaje się kuleczki lateksu pokryte przeciwciałami IgA lub IgG oraz mieszaninę przeciwciał anty IgA lub anty IgG. Jeżeli na plemnikach także występują przeciwciała IgA lub IgG, to dochodzi do połączenie plemników z kuleczkami, co obserwuje się w mikroskopie. Wynik powyżej 50% plemników związanych z kuleczkami traktuje się jako pozytywny i oznacza on obecność przeciwciał przeciwplemnikowych w ilości zaburzającej funkcję plemników (możliwość przenikania przez śluz szyjki macicy, a także zdolność do zapłodnienia). Test ten można wykonywać jedynie wtedy, gdy w nasieniu znajdują się plemniki wykazujące ruch. Zobacz także: Co to jest niepłodność autoimmunologiczna?

Gdzie wykonać: link

Immunobead Test

Test Immunobead nie jest wykonywany ze świeżej próbki nasienia, ale z nasienia specjalnie wcześniej przygotowanego, z którego usunięto elementy mogące maskować obecność przeciwciał. Dlatego jest on dokładniejszy niż test MAR, pomimo iż jego wykonanie jest bardziej pracochłonne. Istnieją zarówno zestawy wykrywające przeciwciała typu IgA, jaki i typu IgG. Zasada działania testu jest podobna jak wyżej opisanego testu MAR (połączenie plemników z kuleczkami lateksu obserwuje się w mikroskopie). Ocena wyniku testu Immunobead także jest podobna: >=50% plemników związanych z kuleczkami oznacza wynik pozytywny wskazujący na występowanie przeciwciał przeciwplemnikowych w ilości zaburzającej funkcję plemników. Test ten można wykonywać jedynie wtedy, gdy w nasieniu znajdują się plemniki wykazujące ruch. Zobacz także: Co to jest niepłodność autoimmunologiczna?

Posiew i antybiogram

Posiew jest badaniem mającym na celu wykrycie mikroorganizmów (bakterii, grzybów) w materiale biologicznym np. w nasieniu, natomiast antybiogram określa wrażliwość tych drobnoustrojów na wybrane antybiotyki. Wynik posiewu obejmuje nazwę tego mikroorganizmu, natomiast wynik antybiogramu nazwę antybiotyku i poziom wrażliwości danego drobnoustroju na dany antybiotyk. Antybiogram wykonuje się tylko wtedy, gdy wyniki posiewu okażą się pozytywne, czyli jeśli w nasieniu zostanie znaleziony jakiś mikroorganizm. W przeciwnym razie nie ma możliwości wykonania antybiogramu, ponieważ nie ma drobnoustrojów, których wrażliwość na antybiotyki można by było zbadać. Z nasienia wykonuje się najczęściej posiew tlenowy, choć w wielu przypadkach uzasadnione jest dodatkowo wykonanie mykogramu oraz testów na takie drobnoustroje jak Ureaplasma i Mycoplasma. Zobacz także: Posiew nasienia,Posiew nasienia – dziwne wyniki i inne problemy oraz Czy zamiast posiewu z nasienia można wykonać posiew z moczu?

Gdzie wykonać: link

Chromatyna plemnikowa

Badanie chromatyny plemnikowej (zwane też SCSA – Sperm Chromatin Structure Assay) pozwala na ocenę jakości DNA w plemnikach za pomocą cytometrii przepływowej. Wynikiem badania jest tzw. indeks DFI (DNA Fragmentation Index), czyli odsetek plemników z uszkodzeniami DNA. Dodatkowo ocenie poddaje się stopień zaawansowania tych uszkodzeń (także wyrażany w procentach) oraz odsetek plemników z chromatyną niedojrzałą. DFI <15% traktowany jest jako wynik poprawny, natomiast DFI > 30% jest traktowany jako nieprawidłowy  (brak lub niski potencjał do zapłodnienia). Wartość FDI pomiędzy wymienionymi wielkościami procentowymi oznacza średni potencjał płodności (dzielony także na dwa dodatkowe przedziały: 15-24% – dobry i 25-30% – umiarkowany). Obecnie na rynku pojawiają się testy pozwalające na ocenę fragmentacji DNA pod mikroskopem, bez użycia specjalistycznej aparatury typu cytometr przepływowy. Zobacz także, więcej informacji na temat tego badania: Chromatyna plemnikowa.

Gdzie wykonać: link

Ocena białek jądrowych (nukleoprotein)

Za pomocą tego testu można wnioskować czy materiał genetyczny plemników jest zorganizowany prawidłowo i czy białka służące jego organizacji uległy protaminacji (czyli typowej dla plemników wymianie białek histonowych na protaminy). Materiał genetyczny w plemniku ma specjalną, niepodobną do komórek somatycznych organizację przestrzenną (upakowanie) – musi być bardzo silnie skondensowany. W pozostałych ludzkich komórkach organizacja DNA oparta jest na białkach histonowych, natomiast w plemnikach funkcję tę pełnią protaminy. Dzięki swoim właściwościom takim jak niska masa cząsteczkowa i wysokie pH protaminy zapewniają lepszą kondensację DNA, a przez to mniejsze rozmiary i większą stabilność jądra komórkowego. Proces protaminacji czyli zamiana histonów na protaminy zachodzi w końcowym etapie spermatogenezy w trakcie dojrzewania gamet męskich (plemników). Niewłaściwa protaminacja w plemnikach sprzyja uszkodzeniom DNA i może prowadzić do fragmentacji chromatyny jądrowej oraz apoptozy (programowana śmierć komórki). Ocena protaminacji wyrażana jest jako odsetek plemników o prawidłowej kondensacji jąder komórkowych oraz odsetek plemników niedojrzałych. Wartość referencyjna wynosi < 30% plemników niedojrzałych. W przypadku pacjentów z wynikami nieprawidłowej integralności chromatyny wynik oceny białek jądrowych / nukleoprotein pozwala odpowiedzieć na pytanie czy fragmentacja chromatyny plemnikowej ma charakter pierwotny czy wtórny. Zobacz także: Ocena protaminacji w jądrach komórkowych plemników

Test oksydoredukcyjny (Test ROS)

Test ten ma na celu określenie poziomu reaktywnych form tlenu, czyli tzw. ROS w nasieniu. Podwyższenie tego poziomu jest często związane z leukocytospermią, jednak w wielu przypadkach nie jest on w żaden sposób związany w wynikami ogólnego badania nasienia, natomiast ma znaczący wpływ na płodność męską (w wielu przypadkach niepłodności idiopatycznej przyczyną problemów jest właśnie podwyższony poziom ROS). Niewielka ilość wolnych rodników tlenowych (ROS) jest niezędna w nasieniu m.in. do aktywacji plemników, jednak podwyższona ilość ROS (a tym samym podwyższony wynik testu ROS) wpływa negatywnie na plemniki uszkadzając ich DNA i błonę komórkową, przez co pogarsza ich zdolność do zapłodnienia. Najlepiej jeśli test ROS jest wykonywany w połączeniu z oceną całkowitej zdolności antyoksydacyjnej plazmy nasienia (TRAP) i interpretacja obu tych wyników razem daje najpełniejszą informację o sytuacji pacjenta. Zobacz także: Reaktywne formy tlenu (ROS), leukocytospermia i jakość nasienia oraz Reaktywne formy tlenu (ROS) – stres oksydacyjny w nasieniu.

Gdzie wykonać: link

Ocena całkowitej zdolności antyoksydacyjnej plazmy nasienia (Test TRAP)

Wynik tego testu zwanego także „oceną zdolności wymiatania wolnych rodników” oraz TRAP (ang.: Total Reactive Antioxidant Potential) odzwierciedla zdolność nasienia do neutralizowania wolnych rodników (produkowanych m.in. przez leukocyty i same plemniki) obecnych w nasieniu. Zdolność ta zależna jest od ilości i aktywności antyoksydantów (przeciwutleniaczy) zawartych w plazmie nasienia i to jest właśnie przedmiotem pomiaru w tym teście.  Równowaga pomiędzy poziomem ROS (patrz Test ROS), a całkowitą zdolnością antyoksydacyjną nasienia jest kluczowa dla płodności męskiej. Test ROS powinien być interpretowany w połączeniu z wynikiem testu TRAP ponieważ podwyższony poziom ROS przy wysokiej zdolności antyoksydacyjnej nasienia jest mniej szkodliwy niż w przypadkach gdy całkowita zdolność antyoksydacyjna jest niska. Zobacz także: Reaktywne formy tlenu (ROS), leukocytospermia i jakość nasienia oraz Reaktywne formy tlenu (ROS) – stres oksydacyjny w nasieniu.

Gdzie wykonać: link

Ocena równowagi oksydoredukcyjnej (potencjału redox)

Potencjał redox w nasieniu uwzględnia oba opisane powyżej parametry (wyniki testu ROS i TRAP), czyli zarówno obecność wolnych rodników tlenowych w nasieniu, jak i obecność antyoksydantów, czyli możliwości układu do „radzenia sobie” z taką ilością rodników. Potencjału oksydo-redukcyjny w nasieniu (ORP) jest wyrażany w miliVoltach (mV) natomiast wartość skorygowanego potencjału oksydo-redukcyjnego (sORP) w mV/106/ml uwzględnia koncentrację plemników w badanej próbce. Do celów diagnostycznych za górną granicę sORP dla mężczyzn w przedziale wiekowym 21-45 lat przyjmuje się 1,38 mV/106/ml sORP. Zobacz także: Reaktywne formy tlenu (ROS) – stres oksydacyjny w nasieniu oraz Ocena równowagi oksydoredukcyjnej w nasieniu.

Gdzie wykonać: link

Test przeżywalności plemników (24-godzinny)

Test ten pozwala na ocenę przeżywalności plemników w specjalnym medium o składzie identycznym jak płyn jajowodowy, w temperaturze ciała, w kontrolowanych warunkach dostępu tlenu i dwutlenku węgla, po czasie 24 godzin (stosowane są także krótsze lub dłuższe okresy) od momentu oddania nasienia. Ze względu na brak wartości referencyjnych i ustalonych metod interpretacji test ten ma ograniczoną wartość diagnostyczną.

HBA (Hyaluronan Binding Assay – test wiązania z hialuronianem)

HBA jest testem „funkcjonalności” i dojrzałości plemników. Dojrzałe plemniki o prawidłowej fizjologii produkują białka, które mają zdolność łączenia się z kwasem hialuronowym (hialuronianem), który jest składnikiem otoczki komórki jajowej. W teście HBA kwas hialuronowy znajduje się na specjalnej płytce, na którą nakłada się próbkę nasienia i którą obserwuje się pod mikroskopem. Plemniki prawidłowe (dojrzałe i wykazujące prawidłowe funkcje) łączą się z kwasem hialuronowym i dzięki temu można je odróżnić od nieprawidłowych.  Interpretacja wyniku testu HBA zależna jest od wartości referencyjnych podanych przez producenta danego testu (powinny być podane na wyniku) i może wynosić np.: >=80% plemników związanych do płytki – wynik pozytywny (prawidłowa dojrzałość i funkcjonalność plemników), <80% plemników związanych z podłożem – obniżona dojrzałość i funkcjonalność plemników. Zobacz także, więcej informacji nt. tego badania: Test HBA (wiązania z hialuronianem).

Gdzie wykonać: link

LeucoScreen (test na obecność leukocytów peroksydazo-dodatnich)

W próbce nasienia poza plemnikami można znaleźć także inne komórki m.in. komórki okrągłe. Wśród komórek okrągłych mogą się znajdować leukocyty. Większość leukocytów w nasieniu to tzw. granulocyty, a rzadziej spotykane są limfocyty, monocyty i makrofagi. Cechą charakterystyczną granulocytów jest produkowanie enzymu zwanego peroksydazą. Dzięki obecności tego enzymu leukocyty mogą być wybarwione i można je odróżnić w preparacie mikroskopowym od innych komórek, które nie ulegają zabarwieniu. Obecność leukocytów peroksydazo-dodatnich (czyli barwiących się testem LeucoScreen) w liczbie >=1 mln/ml nazywana jest leukocytospermią. Może ona świadczyć o nieprawidłowościach w układzie rozrodczym męskim (np. infekcji), często koreluje z obniżonymi parametrami nasienia i powinna skłaniać do wykonania posiewu nasienia. Zobacz także: Leukocyty w nasieniuPosiew nasienia oraz Stany zapalne w męskim układzie rozrodczym.
WHO zaleca ocenianie obecności leukocytów w nasieniu jako standardową procedurę przy badaniu ogólnym nasienia, a nie jako procedurę dodatkową.

Chlamydia

Choć istnieje kilka testów na obecność bakterii z rodzaju Chlamydia to za najskuteczniejszy uważa się test metodą PCR. Inne dostępne testy metodami enzymatycznymi lub immunofluorescencyjnymi z wymazów z cewki moczowej lub z nasienia, czy też hodowla na specyficznych podłożach są mniej dokładne i nie zawsze pozwalają na wykrycie tej bakterii. Innym sposobem jest oznaczenie poziomu specyficznych przeciwciał we krwi. Zakażenia Chlamydiami dotyczą także kobiet. Bakterie te są niewykrywalne za pomocą tradycyjnego posiewu. Zobacz także: Chlamydioza: zakażenie bakterią Chlamydia trachomatis

Gdzie wykonać: link

Postcoitial Test (Test PCT, test „po stosunku”)

Test ten wykonywany powinien być 9-14 godzin po stosunku, możliwie najbliżej momentu owulacji w cyklu menstruacyjnym kobiety. Ma on na celu ocenę wpływu śluzu szyjki macicy na ruchliwość plemników. Test PCT polega na pobraniu śluzu szyjkowego i jego obserwacji pod mikroskopem pod kątem obecności i ruchliwości plemników. Jeśli w polu widzenia mikroskopu (powiększenie 400x) widoczny jest choć 1 plemnik o ruchliwości progresywnej, oznacza to wynik pozytywny (brak „wrogości” śluzy szyjkowego i brak autoimmunizacji przeciwko plemnikom). Natomiast drgający, nieprogresywny ruch plemników może świadczyć o obecności przeciwciał na plemnikach lub w śluzie szyjkowym. Wielu klinicystów kwestionuje przydatność wyników tego testu w diagnostyce i leczeniu.

Gdzie wykonać: link

Analiza biochemiczna plazmy nasienia

W plazmie nasienia można oznaczyć obecność kilku substancji świadczących o prawidłowej lub zaburzonej funkcji poszczególnych gruczołów lub narządów męskiego układu płciowego. Pomimo dużej wartość diagnostycznej wymienionych poniżej oznaczeń, nie są one rutynowo stosowane w diagnostyce klinicznej (mała dostępność oznaczeń). Do najważniejszych znaczników biochemicznych należą:

  • cynk, kwas cytrynowy i fosfataza kwaśna, jako znaczniki czynności prostaty;
  • fruktoza, jako znacznik czynności pęcherzyków nasiennych;
  • enzym α-glukozydaza obojętna, jako znacznik czynności najądrzy i drożności dróg wyprowadzających nasienie.

Czytaj więcej o tych badaniach: link oraz zobacz gdzie można je wykonać: link

Badanie aktywności mitochondrialnej we wstawkach plemników

Opiera się ono o test cytochemiczny na mitochondrialne oksydoreduktazy zależne od NADH (test NADH-NBT; test formazanowy). W teście ocenia się zdolność oksydoredukcyjną w mitochondriach plemników na podstawie reakcji barwnej. Produktem reakcji są formazony o zabarwieniu granatowym lub ciemnofioletowym. Wynik testu widoczny jest jako zabarwienie wstawek plemników w tych plemnikach, u których mitochondria działają prawidłowo. Test ten nie ma ustalonych wartości referencyjnych, ani interpretacji, choć im wyższy odsetek plemników zawiera barwiące się wstawki tym lepiej.

Test akrozynowy

Pozwala na zmierzenie całkowitej aktywności akrozyny. Akrozyna jest to białko obecne w akrosomie dojrzałych plemników i uwalniane w trakcie reakcji akrosomalnej (czyli w czasie kontaktu z komórką jajową), które umożliwia trawienie osłonki przejrzystej komórki jajowej poprzedzające zapłodnienie.

 

Powyższa lista badań będzie stopniowo poszerzana.

 

Komentarze (1)

<!--:pl-->Możliwa zmienność w jakości nasienia u jednego pacjenta<!--:-->

Tags: , , , , ,

Możliwa zmienność w jakości nasienia u jednego pacjenta

Opublikowany w 14 września 2011 przez blimusiek

Liczne badania dowiodły, że jakość nasienia u jednego mężczyzny może ulegać znacznym fizjologicznym zmianom w czasie. Dlatego też, ocena jakości nasienia u danego pacjenta na podstawie pojedynczego badania nasienia (seminogramu), jest jedynie orientacyjna. Powinny być przeprowadzone 2-3 badania w odstępie czasu 1-3 miesiące. Taka niejednoznaczność pojedynczego badania wynika z fizjologii męskiego układu rozrodczego i z wielości czynników, które mogą mieć wpływ na nasienie. Wśród tych czynników można wymienić m.in.:

  • okres wstrzemięźliwości płciowej przed oddaniem nasienia do badania;
  • wcześniejsza aktywność seksualna, częstość stosunków i masturbacji;
  • konieczność oddania nasienia w laboratorium (u niektórych pacjentów parametry nasienia mogą być nieznacznie słabsze z  tego powodu);
  • czynność gruczołów dodatkowych układu rozrodczego (pęcherzyków nasiennych, prostaty i tzw. gruczołów Cowper’a) produkujących płyn nasienny będący składnikiem plazmy nasienia;
  • rozmiar jąder;
  • przebyte choroby (w przeszłości i ostatnim czasie);
  • czynniki środowiskowe (narażenie na podwyższoną temperaturę, promieniowanie jonizujące, substancje chemiczne, palenie tytoniu, nadużywanie alkoholu, stresy, otyłość, niektóre leki, dieta itp.).

Poniższe wykresy ilustrują wyniki liczebności plemników (lewa kolumna: liczba plemników na mililitr; prawa kolumna: liczba plemników na ejakulat) u 5 przykładowych pacjentów, u których wykonywano badania nasienia w określonym odstępie czasu (oś X).

Wykres zmienności

Źródło: WHO Laboratory Manual for the examination and processing of human semen, dzięki uprzejmości Schering Plough oraz Bayer Schering Pharma AG.

Z wykresów wynika jednoznacznie, że pobranie jednej próbki nasienia do analizy może prowadzić do błędnej interpretacji stanu pacjenta. Problem nie ma wielkiego znaczenia, jeśli jest to pacjent, którego wyniki są zawsze „w normie” jak w przypadku pacjenta nr 4 na powyższych rysunkach, natomiast u pacjenta nr 3 widać wyraźnie, że zależnie od czasu wykonania analizy, mógłby on zostać zakwalifikowany do pacjentów „w normie” lub „poniżej normy”.

Podobne wnioski wynikają z analizy poniższych wykresów dotyczących wyników badania nasienia dwóch pacjentów, u których badanie było powtarzane przez rok w odstępie 2 miesięcy. Linie przerywane na wykresach oznaczają wartość „norny” wg WHO 2010. Na obu wykresach widać, że zależnie od momentu przeprowadzenia badania  uzyskiwane były różne wyniki, czasem klasyfikujące pacjenta „w normie”, czasem „na granicy”, a czasem „poniżej normy”. Na wykresach tych widać, że nie tylko liczebność i koncentracja plemników jest parametrem zmiennym – ruchliwość postępowa oraz morfologia plemników także mogą się istotnie wahać.

Wykres zmiennosc nasienia

Źródło: obserwacje własne

Wykres zmiennosc nasienia 2

Źródło: obserwacje własne

Taka zmienność liczebności plemników nie dotyczy wszystkich pacjentów. Wielu mężczyzn ma relatywnie stabilne parametry przez lata, podczas gdy inni mogą mieć bardzo dużą zmienność parametrów.

Wyniki badania nasienia powinny być oceniane przez lekarza, który ma duże doświadczenie w diagnostyce męskiej niepłodności. Samo porównanie wartości poszczególnych parametrów z obowiązującymi normami WHO to za mało.  Konieczne jest szersze spojrzenie uwzględniające częstotliwość współżycia pacjenta, okres wstrzemięźliwości płciowej, czynniki środowiskowe, stan zdrowia, przebyte choroby, a także zależność poszczególnych parametrów nasienia pomiędzy sobą np. gdy liczba plemników kilkakrotnie przekracza normę, to niewielkie obniżenie odsetka plemników o prawidłowym ruchu, czy morfologii, nie ma tak dużego znaczenia.

Opracowanie: Eliza Filipiak (dr n. med.), Renata Walczak-Jędrzejowska (dr n. med.)

Komentarze (0)

Międzynarodowe nazewnictwo kwalifikacji zaburzeń przy badaniu nasienia wg WHO 2010

Tags: , ,

Wytyczne dla diagnostów: Badanie nasienia – standardy wg wytycznych WHO z 2010r., opracowane przez Komisję ds Konsensusu Lekarsko–Diagnostycznego PTA i PTDL

Opublikowany w 12 września 2011 przez blimusiek

Poniżej prezentujemy wytyczne dla diagnostów laboratoryjnych co do wykonywania badania ogólnego nasienia zgodnie z rekomendacjami WHO z 2010 roku. Opis ten znalazł się także w magazynie: Diagnostyka laboratoryjna (Journal of Laboratory Diagnostics) 2010, Vol 46, Issue 2, p. 161-170

 

Przygotowanie Pacjenta do badania

  1. Każdy Pacjent powinien otrzymać ustną lub pisemną instrukcję odnośnie warunków oddania próbki nasienia do badania.
    UWAGA!
    Wszelkie informacje związane z badaniem nasienia powinny być przekazywane Pacjentowi  w sposób poufny!
  2. Zaleca się wykonanie badania nasienia po zachowaniu okresu wstrzemięźliwości płciowej (czas od ostatniego wytrysku nasienia) od 2 do 7 dni. Informacja o okresie abstynencji powinna znaleźć się na wyniku.
  3. W przypadkach kolejnego badania nasienia, Pacjent powinien zachować ten sam okres wstrzemięźliwości płciowej, jaki zachowany był przy pierwszym badaniu.
  4. Zalecane jest oddanie nasienia w pomieszczeniu w pobliżu laboratorium, w warunkach zapewniających intymność.
  5. Pojemniki, do których oddawane jest nasienie powinny być wydane przez laboratorium (zalecane pojemniki jednorazowe o objętości 60-130 ml).
  6. Nasienie należy oddać drogą masturbacji.
  7. Pojemnik z nasieniem należy opisać (imię i nazwisko lub kod  Pacjenta).
  8. Nasienie powinno być oddane do pojemnika w całości, przy zachowaniu podstawowych zasad higieny. Jeśli nasienie nie zostało oddane w całości, Pacjent zobowiązany jest poinformować o tym personel medyczny.
  9. W przypadku problemów z oddaniem nasienia w laboratorium, dopuszczalne jest oddanie nasienia w warunkach domowych podczas stosunku płciowego do specjalnej prezerwatywy bez środków plemnikobójczych i dostarczenie materiału do badania w czasie nie przekraczającym  60 min. od oddania ejakulatu. Próbkę nasienia należy zabezpieczyć przed wychłodzeniem (transport w temp.   20-37°C ).

I. Procedura badania nasienia

Etapy wykonywania badania nasienia:

  1. W ciągu pierwszych 5 minut od ejakulacji
    • –  pojemnik z próbką nasienia odstawić na mieszadło rotacyjne (temp. pok. 20-25°C) lub umieścić  w cieplarce (37°C) na okres potrzebny do upłynnienia
  2. Zaraz po upłynnieniu nasienia (najlepiej w czasie do 30 min., ale przed upływem 60 min. od ejakulacji)
    • wpisanie do protokołu badania czasu upłynnienia (jeśli próbka nie upłynni się w przeciągu         30 min., odczekać z rozpoczęciem dalszych analiz kolejne 30 min.)
    • ocena wyglądu
    • ocena lepkości
    • ocena objętości
    • ocena pH
    • przygotowanie preparatu bezpośredniego do oceny mikroskopowej próbki nasienia
    • ocena ruchliwości plemników
    • przygotowanie rozcieńczeń do oceny liczby plemników
    • ocena żywotności
    • przygotowanie rozmazów do oceny morfologii plemników
    • ocena liczby plemników w komorze
    • ocena komórek peroksydazo-pozytywnych (jeśli wymagane przez lekarza)
    • wykonanie testu MAR (Mixed Antiglobulin Reaction) (jeśli wymagane przez lekarza)
    • przygotowanie plemników do testu immunobead (jeśli wymagane przez lekarza)
    • odwirowanie nasienia (jeśli jest wymagane przez lekarza oznaczenie parametrów biochemicznych w plazmie nasienia, lub w przypadku azoospermii)
  3. Po upływie 1 godziny od ejakulacji
    • utrwalenie, wybarwienie rozmazów nasienia i ocena morfologii plemników
  4. Przed upływem 3 godzin od ejakulacji
    • przesłanie próbki do badania mikrobiologicznego (jeśli wymagane przez lekarza)
  5. Później, ale tego samego dnia (lub następnego dnia po uprzednim zamrożeniu próbki)
    • wykonanie badań związanych z czynnością gruczołów dodatkowych (jeśli wymagane przez lekarza)
    • wykonanie pośredniego testu immunobead (jeśli wymagane przez lekarza)

Ocena makroskopowa nasienia

Ocena makroskopowa nasienia powinna zostać przeprowadzona zaraz po upłynnieniu się nasienia, najlepiej w czasie do 30 min. (oprócz oceny pH), jednak nie później niż w ciągu 60 min. od ejakulacji.

Czas upłynnienia

Upłynnienie nasienia następuje samoistnie w ciągu 60 min. od ejakulacji (zwykle – 15 min.). W trakcie upłynniania zaleca się umieszczenie pojemnika z próbką na mieszadle rotacyjnym (temp. pokojowa 20-25°C lub cieplarka 37°C). Upłynnienie ocenia się makroskopowo, w sytuacjach wątpliwych potwierdza się mikroskopowo. Czas upłynnienia podajemy w minutach. Jeśli upłynnienie nie nastąpi w ciągu 60 min., to na wyniku podajemy informację – upłynnienie >60 min. Czasami nasienie nie ulega upłynnieniu, powodując trudności w wykonaniu badania. Aby przeprowadzić dalsze badanie, należy poddać próbkę dodatkowej obróbce poprzez kilkukrotne zaaspirowanie (6-10 razy) ejakulatu do strzykawki z igłą o wewnętrznej średnicy od 0,69 do 0,84 mm, lub dodanie określonej objętości roztworu Dulbecco lub bromeliny (1g/l) i wymieszanie przy użyciu pipety Pasteura.

UWAGA! W tym przypadku przy dalszych obliczeniach należy uwzględnić rozcieńczenia nasienia. Zastosowanie ww. procedur musi zostać odnotowane na wyniku.

Objętość nasienia

Objętość wyrażana jest w ml – zalecana jest wagowa metoda pomiaru objętości.

W celu określenia objętości tą metodą należy:

a)    zważyć pojemnik, do którego ma być oddane nasienie – x [g]
b)    zważyć powtórnie pojemnik z nasieniem – y [g]
c)     obliczyć wagę nasienia – z [g]        z = y – x

Dokładność ważenia do 0,1 g

Przyjmując, że gęstość nasienia wynosi 1 g /ml (dokładnie 1.014 g/ml ) to [g] = [ml].

Wyliczona waga nasienia w [g] odpowiada objętości ejakulatu wyrażonej w [ml].

Druga metoda polega na pomiarze objętości w wyskalowanym cylindrze z dokładnością do 0,1 ml.

Barwa nasienia

Terminologia używana do określania barwy:

  • prawidłowa: szaro-opalizująca, mleczno–szara, nieprzezroczysta
  • nieprawidłowa: przezroczysta, żółtawa (żółtaczka, przyjmowane leki), czerwono-brunatna (domieszka krwi)

Lepkość nasienia

Lepkość nasienia określa się na podstawie długości kropli wypływającej z pipety o szerokim ujściu (jednorazowa pipeta Pasteura). W przypadku nieprawidłowej lepkości nasienie nie wypływa kroplami, ale tworzy nici o długości powyżej 2 cm.

Druga metoda: zanurzoną w nasieniu szklaną pałeczką podciągamy nasienie do góry. W przypadku nieprawidłowej lepkości tworzy się nitka długości powyżej 2 cm.

W celu zmniejszenia podwyższonej lepkości stosuje się takie same metody jak przy opóźnionym upłynnieniu lub braku upłynnienia (mechaniczne, enzymatyczne).

Terminologia używana do określania lepkości:

  • prawidłowa
  • zwiększona

pH nasienia

Należy je oznaczać po upłynnieniu nasienia, zawsze w jednakowym czasie, najlepiej po 30 min., lecz nie później niż 60 min. od ejakulacji przy użyciu papierków wskaźnikowych o zakresie pH 6,0 do 10,0.

Badanie mikroskopowe nasienia

Zaleca się używanie mikroskopu z kontrastem fazowym i zestawem obiektywów o powiększeniu 10x, 20x, 40x, 100x. Dopuszczalne jest badanie nasienia z zastosowaniem zwykłego mikroskopu świetlnego.

Badanie mikroskopowe nasienia rozpoczynamy zaraz po upłynnieniu próbki, najlepiej w czasie do 30 min., jednak nie później niż w ciągu 60 min. od ejakulacji.

Jeśli upłynnienie nie nastąpiło w przeciągu 60 min. próbka powinna być poddana dodatkowej obróbce (mechanicznej lub enzymatycznej). Fakt ten należy odnotować na wyniku.

Przygotowanie preparatu bezpośredniego:

Przed każdorazowym pobraniem próbki do oceny mikroskopowej nasienie należy bardzo starannie, ale delikatnie wymieszać, unikając tworzenia się pęcherzyków powietrza. Do mieszania polecana jest jednorazowa pipeta Pasteura o szerokim ujściu (1,5 mm), którą należy delikatnie zaaspirować próbkę około 10 razy. Nie wolno stosować wytrząsarki, ponieważ powoduje uszkodzenie plemników. Następnie, przy użyciu pipety automatycznej należy nanieść 10 µl nasienia na szkiełko podstawowe, przykryć szkiełkiem nakrywkowym o wymiarach 22 x 22 mm unikając tworzenia się pęcherzyków powietrza. Tak przygotowany preparat pozostawić na ok. 1 minutę w temp. 20-25°C lub 37°C, a następnie poddać ocenie mikroskopowej.

Temperaturą z wyboru do oceny nasienia jest temp. 37°C, jednak ocenę ruchu można przeprowadzać również w temp. pokojowej tj. 20-25°C.

Wstępna ocena mikroskopowa preparatu bezpośredniego

I. powiększenie całkowite 100x  (okular 10x i obiektyw 10x)

  1. występowanie pasm śluzu
  2. ocena nieprawidłowości w zachowaniu się plemników (agregacja, aglutynacja)
  3. obecność innych elementów morfotycznych

II. powiększenie całkowite 200x / 400x

  1. ocena ruchliwości plemników
  2. ustalenie rozcieńczenia próbki nasienia do oceny koncentracji plemników (liczba plemników wyrażona w mln/ml nasienia)

Ocena preparatu bezpośredniego

Ocena nieprawidłowości w zachowaniu się plemników

Niespecyficzną agregację obserwujemy, gdy zarówno nieruchome jak i ruchome plemniki przylegają do siebie oraz do pasm śluzu, innych komórek lub do ciałek resztkowych tworząc skupiska.

Aglutynację obserwujemy gdy ruchome plemniki przylegając do siebie tworząc skupiska – zjawisko dotyczy tylko plemników.

Aglutynacja określana jest w stopniach od 1 do 4:

  • stopień 1 – <10 plemników tworzących skupiska, wiele plemników wolnych
  • stopień 2 – od 10 do 50 plemników tworzących skupiska, obecne wolne plemniki
  • stopień 3 – >50 plemników w skupiskach, obecne pojedyncze wolne plemniki
  • stopień 4 – wszystkie plemniki tworzą skupiska, poszczególne skupiska łączą się ze sobą.

Obecność innych elementów morfotycznych

W preparacie bezpośrednim wymienione poniżej elementy morfotyczne oceniane są wg oceny szacunkowej:

  1. ciałka resztkowe
  2. bakterie
  3. nabłonki
  4. kryształy sperminy

Używana terminologia:

  • pojedyncze, nieliczne, dość liczne, liczne, bardzo liczne w polu widzenia lub w preparacie

Komórki okrągłe w nasieniu

W nasieniu mogą znajdować się leukocyty oraz komórki spermatogenezy określane wspólnie jako „komórki okrągłe”. Koncentrację komórek okrągłych (liczba komórek wyrażona w mln/ml ejakulatu) liczymy metodą komorową podczas określania koncentracji plemników. Inna zalecana technika polega na wykonaniu rozmazu na szkiełku podstawowym i zabarwieniu go metodą Papanicolau, zestawem Diff-Quick lub May-Grunwald-Giemzy (MGG).

UWAGA! Preparat wybarwiony metodą MGG nie może być wykorzystywany do oceny morfologii plemników.

Elementy komórkowe oceniamy pod immersją (powiększenie 1000x) w mikroskopie. Do obliczenia wartości bezwzględnych stosuje się odpowiedni wzór:

C = (n x S) /100
C – koncentracja komórek spermatogenezy i leukocytów – w mln/ml ejakulatu
n – liczba policzonych komórek spermatogenezy i leukocytów przypadających na 100 plemników
S – koncentracja plemników wyrażona w mln/ml ejakulatu

Jeśli koncentracja komórek okrągłych będzie >=1 mln/ml zaleca się wykonanie dodatkowych procedur w celu określenia koncentracji leukocytów peroksydazo-dodatnich.

Ocena ruchliwości plemników

Ruch plemników klasyfikuje się według następującej skali (klasyfikacja WHO 2010):

  • ruch postępowy – plemniki poruszające się ruchem postępowym zarówno liniowym, jak i po dużym okręgu bez względu na ich szybkość
  • ruch niepostępowy- plemniki poruszające się ruchem niepostępowym (w miejscu i po małym okręgu)
  • plemniki nieruchome

Oceny dokonuje się w dwóch preparatach bezpośrednich wykonanych z tego samego ejakulatu. W danym polu widzenia jako pierwsze liczy się plemniki poruszające się ruchem postępowym, a następnie w tym samym polu ocenia się plemniki o ruchu niepostępowym oraz plemniki nieruchome. W celu oceny i klasyfikacji ruchu obserwacji poddaje się plemniki przynajmniej w 5 polach widzenia, przy czym ocenia się nie mniej niż 200 plemników w jednym preparacie. Przy ocenie ruchu należy pamiętać, aby w ostatnim polu widzenia ocenić ruch wszystkich plemników, nawet jeśli wcześniej przekroczona została liczba 200 ocenionych plemników. Ruch wyraża się jako odsetek (%) plemników o danym typie ruchu, wynik zaokrąglając do liczby całkowitej. Wynik podaje się jako średnią z dwóch wyników uzyskanych z oceny ruchu w dwóch preparatach po zweryfikowaniu różnicy z poszczególnych zliczeń. W celu zweryfikowania dopuszczalnej różnicy pomiędzy wynikami uzyskanymi z obu preparatów należy porównać wynik reprezentujący najliczniejszą kategorię ruchu (Tab. 5).

W przypadkach niezgodności co do różnicy wynikającej z tabeli 5 liczenie musi być wykonane w całości od początku – od wykonania preparatu bezpośredniego.

Przykład: W wyniku dwukrotnego zliczenia 200 plemników uzyskano wyniki: ruch postępowy – 30% i 50%; ruch niepostępowy – 5% i 15% oraz plemniki nieruchome – 65% i 35%. Najliczniejszą kategorię ruchu reprezentowały plemniki nieruchome, ich średni wynik to 50% a różnica pomiędzy nimi wynosi 30%. Z tabeli 5 wynika że dla wartości 50% dopuszczalna różnica pomiędzy wynikami wynosi 10%. W takiej sytuacji analizę należy powtórzyć, przygotowując nowe preparaty.

Ustalenie rozcieńczenia do oceny koncentracji plemników

W celu ustalenia odpowiedniego rozcieńczenia próbki nasienia do oceny koncentracji plemników (liczba plemników wyrażona w mln/ml nasienia) wykonuje się ocenę liczby plemników w polu widzenia pod całkowitym powiększeniem 200x lub 400x (Tab. 1).

Do wykonania rozcieńczeń zalecane jest używanie automatycznych pipet tłokowych (ang. positive-displacement pipette) oraz aspirowanie objętości nasienia nie mniejszej niż 50 µl. Należy pamiętać o dokładnym i delikatnym wymieszaniu próbki tuż przed wykonaniem rozcieńczeń. Wykonujemy dwa takie same rozcieńczenia.

Jako rozcieńczalnika używa się roztworu hipertonicznego. Zalecany rozcieńczalnik:

50 g                              NaHCO3
10 ml                           35% Formalina (v/v)

Dobrze wymieszać i uzupełnić wodą destylowaną do 1000 ml

(Trwałość roztworu w temp. 4 °C – 12 miesięcy)

Tabela zalecane rozcieńczenia

Tabela zalecane rozcieńczenia

Ocena koncentracji plemników

Terminy „całkowita liczba plemników” oraz „koncentracja plemników” nie są synonimami. Termin „koncentracja plemników” odnosi się do liczby plemników w jednostce objętości nasienia (1 ml), podczas gdy „całkowita liczba plemników” odnosi się do liczby plemników w całej objętości ejakulatu i wylicza się ją mnożąc koncentrację plemników przez objętości ejakulatu.

Do liczenia plemników zalecane jest używanie kamer o głębokości 100 µm lub głębszych. Zaleca się przeprowadzanie procedury oceny koncentracji plemników w udoskonalonej komorze Neubauera (ang. improved Neubauer haemocytometer) (Ryc. 1).

Udoskonalona komora Neubauera posiada dwie oddzielne komory zliczeniowe (o rozmiarach 3×3 mm). Każda z komór podzielona jest na 9 siatek o rozmiarach 1×1 mm. Siatki nr 1,3,7,9 zawierają 4 rzędy po 4 duże kwadraty. Siatki nr 2 i 8 zawierają 4 rzędy po 5 dużych kwadratów. Siatki nr 4 i 6 zawierają 5 rzędów po 4 duże kwadraty. Środkowa siatka nr 5 zawiera 5 rzędów po 5 dużych kwadratów.

Komorę przykrywa się szkiełkiem nakrywkowym o określonej grubości (0.44 mm).

Jedna z dwóch komór zliczeniowych w udoskonalonej komorze Neubauera z zaznaczonymi 9 siatkami.

Jedna z dwóch komór zliczeniowych w udoskonalonej komorze Neubauera z zaznaczonymi 9 siatkami.

Przy głębokości 100 mm, nad każdą z 9 siatek znajduje się 100 nl rozcieńczonej próbki nasienia. Objętość próbki nasienia znajdująca się nad jednym kwadratem oraz jednym rzędem w poszczególnych siatkach komory przedstawiona jest w tabeli 2.

Objętość rozcieńczonej próbki nasienia

Objętość rozcieńczonej próbki nasienia nad jednym kwadratem oraz jednym rzędem w poszczególnych w poszczególnych siatkach udoskonalonej komorze Neubauera

 

Jedno z dwóch przygotowanych wcześniej rozcieńczeń wprowadza się nad jedną z komór, drugie nad drugą, po uprzednim dokładnym wymieszaniu. Liczenie przeprowadza się w obu komorach (zachowując regułę 2 boków B?rkera). Zaleca się zliczenie co najmniej 400 plemników z dwóch zliczeń (dwóch komór zliczeniowych w komorze), każde po około 200 plemników. Zliczamy tylko kompletne plemniki (z główką i witką).

Tabela 3 przedstawia numery odpowiednich siatek w jednej komorze udoskonalonej komory Neubauera potrzebne do zliczenia co najmniej 200 plemników, w zależności od ilości plemników obserwowanych w polu widzenia w preparacie bezpośrednim i wykonanego rozcieńczenia.

Numery siatek do zliczenia co najmniej 200 plemników.

Numery siatek do zliczenia co najmniej 200 plemników.

 

Liczenie rozpoczyna się zawsze od zliczania plemników w poszczególnych rzędach w siatce nr 5. Jeśli nie zliczymy 200 plemników po obejrzeniu wszystkich 5 rzędów siatki nr 5, kontynuujemy zliczanie w poszczególnych rzędach (każde po 4 kwadraty) w przyległych siatkach (siatki nr 4 i 6), aż do zliczenia co najmniej 200 plemników. Jeśli osiągnięto liczbę 200 plemników w połowie rzędu, należy kontynuować zliczanie plemników do końca danego rzędu.

Zliczenie plemników w drugiej komorze wykonujemy tylko w tych samych rzędach poszczególnych siatek, nawet jeśli nie zliczymy 200 plemników.

Jeśli nie zliczy się 200 plemników w siatkach nr 4,5 i 6 to należy przygotować dwa niższe rozcieńczenia i przeprowadzić analizę powtórnie.

Po zweryfikowaniu różnicy (Tab. 4 ) z poszczególnych zliczeń, dokonujemy obliczenia wyniku wg wzorów lub powtarzamy cały cykl liczenia od początku:

1. rozcieńczenie 1+1 (1:2) i zliczanie plemników w rzędach siatek nr 4,5,6

C=(N/n)x(1/20)x2=(N/n)x(1/10)

2. rozcieńczenie 1+4 (1:5) i zliczanie plemników w rzędach siatek nr 4,5,6

C=(N/n)x(1/20)x5=(N/n)x(1/4)

3. rozcieńczenie 1+19 (1:20) i zliczanie plemników w rzędach siatek nr 4,5,6

C=(N/n)x(1/20)x20=(N/n)

4. rozcieńczenie 1+49 (1:50) i zliczanie plemników w rzędach siatek nr 4,5,6

C=(N/n)x(1/20)x50=(N/n)x2.5

gdzie    N= suma zliczonych plemników z obu komór

n= suma rzędów z siatek nr 4,5,6, w których zliczano plemniki w obu komorach

Wynik otrzymujemy w mln/ml.

Postępowanie przy małej ilości plemników w preparacie bezpośrednim

Jeśli w preparacie bezpośrednim, pod powiększeniem 400x w polu widzenia było mniej niż 4 plemniki to szacunkowo zakłada się, że koncentracja plemników wynosi <1 mln/ml nasienia. Jeśli obserwowano mniej niż 2 plemniki w polu widzenia w preparacie, to szacunkowo zakłada się, że koncentracja plemników wynosi < 0.5 mln/ml nasienia.

W sytuacji, gdy badanie nasienia jest wykonywane jako badanie standardowe i nie ma potrzeby dokładnego obliczania koncentracji plemników z użyciem komory, dopuszcza się umieszczenie w wyniku badania szacunkowo zakładanej koncentracji plemników.

W sytuacjach, gdy określenie dokładnej koncentracji plemników jest wymagane, przygotowuje się dwa rozcieńczenia próbki 1:2 (1+1) i dokonuje się zliczania plemników w poszczególnych siatkach komór udoskonalonej komory Neubauera, zaczynając od siatki nr 1, aż do zliczenia co najmniej 200 plemników. Jeśli osiągnięto liczbę 200 plemników w połowie siatki, należy kontynuować zliczanie plemników do końca danej siatki.

Zliczanie powtarza się z drugiego rozcieńczenia, w drugiej komorze zliczając plemniki z tych samych siatek, z jakich były zliczane wcześniej, nawet jeśli nie osiągnięta została liczba 200 plemników.

Po zweryfikowaniu różnicy z poszczególnych zliczeń (Tab. 4), dokonujemy obliczenia wyniku wg wzoru:

C=(N/n)x(1/100)x2=(N/n)x(1/50)

gdzie    N= suma zliczonych plemników z obu komór

n= suma siatek, w których zliczano plemniki w obu komorach.

Wynik otrzymujemy w mln/ml.

Jeśli w preparacie bezpośrednim nie znaleziono plemników, należy próbkę odwirować (15 min. 3000xg). Osad rozprowadzamy na szkiełku podstawowym, przykrywamy szkiełkiem nakrywkowym i oglądamy cały preparat w poszukiwaniu plemników. Jeśli nie znaleziono żadnego plemnika, w wyniku wpisujemy azoospermia (brak plemników w ejakulacie). Jeśli w osadzie znaleziono pojedyncze plemniki, w wyniku wpisujemy kryptozoospermia.

Ocena żywotności plemników

Badanie odsetka żywych plemników ocenia się poprzez identyfikację plemników z nienaruszoną integralnością błony komórkowej. Ocenę można wykonywać rutynowo we wszystkich próbkach nasienia, jednak wymagane jest jej wykonanie w próbkach, gdzie ruch postępowy plemników był poniżej wartości referencyjnych (tzn. < 40% plemników poruszających się ruchem postępowym).

Ocena żywotności plemników powinna być wykonana zaraz po upłynnieniu próbki, najlepiej w czasie do 30 min., jednak nie później niż w ciągu 60 min. od ejakulacji.

Zalecane testy oceny żywotności plemników:

a.     test eozyna-nigrozyna
b.     przyżyciowy test eozynowy
c.     test pęcznienia plemników (HOS test, ang. hypo-osmotic swelling test)

Test eozyna-nigrozyna oraz przyżyciowy test eozynowy opierają się na zasadzie przepuszczalności błony komórkowej martwego plemnika dla barwnika. Nigrozyna jest używana do podbarwiania tła co ułatwia różnicowanie. Plemniki żywe nie absorbują eozyny i pozostają niezabarwione, plemniki martwe natomiast barwią się na czerwono, lub ciemno-różwo. Liczymy po 200 plemników, w dwóch powtórzeniach, różnicując je na żywe i martwe. Wynik podaje się jako średnią z dwu wyników uzyskanych z oceny w dwóch preparatach po zweryfikowaniu różnicy z poszczególnych zliczeń (Tab. 5).

Odsetek plemników nie zabarwionych (żywych) nie powinien być mniejszy niż odsetek plemników ruchomych.

Test HOS (Hypo-osmotic swelling test) tzw. test pęcznienia jest metodą alternatywną do  przedstawionych metod barwnych. Plemniki z nienaruszoną błoną komórkową (żywe) zawieszone w hipoosmotycznym medium „pęcznieją” po 5 min. (zmiana wyglądu witki).Test ten powinien być wykonywany w laboratoriach specjalistycznych.

Ocena morfologii plemników

Morfologię plemników oceniamy w mikroskopie świetlnym pod imersją, przy powiększeniu 1000x, po uprzednim zabarwieniu rozmazu wykonanego z upłynnionego i dobrze wymieszanego nasienia. Zalecane barwienie metodą Papanicolaou (hematoksylina Harrisa, oranż G6, EA 50), Shorr’a lub z wykorzystaniem zestawu barwiącego Diff-Quick. Liczymy po 200 plemników, w dwóch powtórzeniach, z dwóch różnych preparatów wykonanych z tej samej próbki, różnicując je na prawidłowe i nieprawidłowe. Wynik podaje się jako średnią z wyników uzyskanych z oceny morfologii plemników w dwóch rozmazach po zweryfikowaniu różnicy z poszczególnych zliczeń (Tab. 5).

Akceptowalna różnica w wynikach uzyskanych z poszczególnych dwóch zliczeń dla ich sumy

Akceptowalna różnica w wynikach uzyskanych z poszczególnych dwóch zliczeń dla ich sumy

Akceptowalna różnica w odsetkach uzyskanych z poszczególnych dwóch zliczeń dla ich średiej.

Akceptowalna różnica w odsetkach uzyskanych z poszczególnych dwóch zliczeń dla ich średiej.

W badaniu ocenia się budowę główki, części pośredniej (szyjka i wstawka) i witki (część główna oraz końcowa).

  • Główka powinna być regularna w zarysie, o kształcie owalnym z dobrze widocznym regionem akrosomalnym zajmującym od 40 do 70% powierzchni główki.  Region akrosomalny może zawierać nie więcej niż dwie wakuole, zajmujące do 20% powierzchni główki. Region poniżej akrosomu nie może zawierać żadnej wakuoli.
  • Wstawka powinna być regularna w zarysie, o długości odpowiadającej długości główki. Oś wstawki powinna być przedłużeniem osi głównej główki. Przywieszka cytoplazmatyczna, jeśli obecna,  nie powinna przekraczać 1/3 wielkości główki.
  • Witka powinna mieć ok. 45 mm długości (tj. 10 długości główki), powinna być cieńsza niż wstawka, o jednakowej grubości na całej długości (część końcowa witki jest zwężona). Dopuszczalne są łagodne zgięcia witki, nie wskazujące na jej złamanie (zgięcia pod ostrym kątem).

Plemnik uznajemy za nieprawidłowy, gdy występuje zaburzenie któregokolwiek elementu budowy plemnika.

Zalecana jest klasyfikacja według Krugera (Kruger Strict Criteria). Jeżeli do oceny budowy użyto klasyfikacji wg Krugera to należy tą informację napisać na wyniku.

Wartości referencyjne dla parametrów nasienia wg WHO 2010 zostały przedstawione w tabeli 6, a międzynarodowe nazewnictwo klasyfikacji zaburzeń przy badaniu nasienia w tabeli 7.

Złączono także przykładowy wzór wyniku badania nasienia: Badanie nasienia wzór

Wartości referencyjne dla parametrów nasienia WHO 2010

Wartości referencyjne dla parametrów nasienia WHO 2010

Międzynarodowe nazewnictwo kwalifikacji zaburzeń przy badaniu nasienia wg WHO 2010

Międzynarodowe nazewnictwo kwalifikacji zaburzeń przy badaniu nasienia wg WHO 2010

Opracowanie:

Przewodniczący:

dr med. Leszek Bergier, DIAGNOSTYKA Spółka z o. o., Spółka komandytowa, Kraków (PTA, PTDL) *

Członkowie:

dr med. Szymon Bakalczuk, OVUM Rozrodczość i Andrologia, Lublin (PTA)

dr med. Stanisław Frącki, I Katedra i Klinika Położnictwa i Ginekologii, Uniwersytet Medyczny, Warszawa (PTA)

dr n. med. Katarzyna Marchlewska, Zakład Endokrynologii Płodności, Katedra Andrologii i Endokrynologii Płodności, Uniwersytet Medyczny, Łódź (PTA)

dr hab. n. med.  Małgorzata Piasecka, Samodzielna Pracownia Histologii i Biologii Rozwoju. Pomorska Akademia Medyczna, Szczecin (PTA)

dr n. med. Grażyna Taszarek-Hauke,  Pracownia Andrologii, Szpital Kliniczny, Uniwersytet Medyczny, Poznań (PTDL)

dr n. med. Renata Walczak- Jędrzejowska , Zakład Andrologii, Katedra Andrologii i Endokrynologii Płodności, Uniwersytet Medyczny, Łódź (PTA)

mgr Jadwiga Wojtasik, DIAGNOSTYKA Spółka z o. o., Spółka komandytowa, Kraków (PTDL)

mgr Ewa Zagocka, Dział Diagnostyki Laboratoryjnej, Państwowy Szpital Kliniczny nr 1, Wrocław (PTA, PTDL)

*Adres do korespondencji:

dr med. Leszek Bergier

DIAGNOSTYKA Spółka z o. o., Spółka komandytowa

ul. Olszańska 5

31-513 Kraków

tel. 012 295-01-00 fax. 012 295-01-02

www.diag.pl

Opracowano na podstawie:

WHO laboratory manual for examination and processing of human semen. Fifth Edition. Prepublication version. 2010 r.

http://www.who.int/reproductivehealth/publications/infertility/9789241547789/en/index.html

Opracowanie opublikowano w:

Diagnostyka laboratoryjna (Journal of Laboratory Diagnostics) 2010, Vol 46, Issue 2, p. 161-170

Komentarze (0)

WHO manual 1992 badanie nasienia

Tags: , , , ,

Obowiązujące i archiwalne „normy” badania nasienia

Opublikowany w 12 września 2011 przez blimusiek

WHO manual 2010 badanie nasienia 

Badanie nasienia – obowiązujące normy badania wprowadzone w 2010 roku.

 

WHO manual 1999 badanie nasienia

Badanie nasienia – archiwalne normy badania wprowadzone w 1999 roku (obecnie nie obowiązują).

 

WHO manual 1992 badanie nasienia

Badanie nasienia – archiwalne normy badania wprowadzone w 1992 roku (obecnie nie obowiązują).

Komentarze (0)

Tags: ,

Pytanie: Nie mam możliwości wykonania badania nasienia (seminogramu) przy zachowaniu zalecanego czasu wstrzemięźliwości płciowej. Czy w takim przypadku wykonanie badania jest w ogóle zasadne? Czy taki wynik da się zinterpretować?

Opublikowany w 12 września 2011 przez blimusiek

Odpowiedź: Jeśli faktycznie nie ma możliwości zgłoszenia się na badanie nasienia przy zachowaniu zalecanego okresu wstrzemięźliwości płciowej, a chce się to badanie wykonać np. po raz pierwszy, dla ogólnej orientacji dotyczącej swojej płodności to warto je zrobić mimo wszystko. Wydłużenie lub skrócenie wstrzemięźliwości płciowej (poza zalecane „okienko”) ma bowiem różny wpływ na końcowy wynik w zależności od danego pacjenta (u jednego wpływ będzie duży, u innego mało zauważalny). Choć wyniki takiego badania nie powinny być w zasadzie odnoszone do wartości referencyjnych przyjętych dla badania po 2-7-dniowym okresie bez współżycia, to jednak z takiego wyniku także można odczytać wiele informacji szczególnie w przypadkach jeśli wynik jest bardzo zły (np. brak plemników w nasieniu, odsetek plemników o ruchu postępowym wynoszący 0%,) lub bardzo dobry (ruchliwość i morfologia plemników powyżej norm). Można wtedy podejrzewać, że gdyby badanie wykonano z zachowaniem prawidłowego okresu wstrzemięźliwości płciowej to wynik nie uległby znacznej poprawie ani pogorszeniu. Jeśli natomiast jest to już kolejne badanie, które ma pozwolić na ocenę skuteczności stosowanego leczenia to najbardziej zasadne jest wykonywanie go przy zachowaniu takiego samego okresu wstrzemięźliwości płciowej jaki był zachowany poprzednio. W innym przypadku ocena czy stosowane leczenie odnosi skutek jest utrudniona, ponieważ zmiany w parametrach nasienia mogą być spowodowane zarówno leczeniem jaki i zmianą okresu wstrzemięźliwości. Warto pamiętać, że jeśli pacjent wykonuje badanie po raz kolejny np. w trakcie leczenia, to najlepiej zachować do kolejnego badania taką samą wstrzemięźliwość płciową, co pozwoli na najlepsze porównanie skuteczności leczenia.

Komentarze (0)

Zapisz się do naszego newslettera

Aby zapisać się do newslettera, wpisz swój adres email poniżej. Otrzymasz email z informacją, jak potwierdzić subskrypcję.

Filmy