Archiwum Tagów | "wyniki"

Tags: , ,

Indeksy wielokrotnych defektów plemnika (TZI, MAI i SDI) – czym są i jak je policzyć?

Opublikowany w 28 lutego 2013 przez eliza

Poza oceną morfologii plemników w prostym systemie plemnik „prawidłowy”/”nieprawidłowy” można także wykonać bardziej szczegółową analizę uwzględniającą częstość występowania poszczególnych anomalii budowy (dotyczących główki, wstawki, witki, czy obecności zawieszek cytoplazmatycznych) i na jej podstawie wyliczyć odpowiednie indeksy. Uznaje się, że indeksy te mogą być pomocne, szczególnie w przypadkach kiedy trzeba ocenić stopień zaburzenia procesu spermatogenezy. W praktyce najczęściej spotykanym jest tzw. indeks teratozoospermii (TZI). Do obliczenia tych indeksów najwygodniej jest wykorzystywać sumator laboratoryjny (tzw. hematologiczny) pozwalający na jednoczesne zliczanie anomalii różnych typów. Wraz z zastosowaniem komputerowo wspomaganej analizy nasienia wyliczenie poszczególnych indeksów staje się coraz prostsze i częściej spotykane dlatego warto znać ich znaczenie i wiedzieć skąd się biorą.

 

W użyciu są 3 indeksy:

MAI – indeks anomalii wielokrotnych (ang.: multiple anomalies index)
TZI – indeks teratozoospermii (ang.: teratozoospermia index)
SDI – indeks deformacji plemnika (ang.: sperm deformity index)

 

Do wyliczenia ww. indeksów, każdego nieprawidłowego plemnika ocenia się pod względem wszystkich obserwowanych w nim defektów w obrębie główki, wstawi i witki, a także w zakresie obecności zawieszek cytoplazmatycznych przekraczających swoją powierzchnią 1/3 wielkości główki plemnika.

 

Poszczególne indeksy wylicza się zgodnie z definicjami:

MAI (indeks anomalii wielokrotnyc) to średnia liczba nieprawidłowości przypadająca na jednego nieprawidłowego plemnika. Pod uwagę brane są wszystkie defekty główki, wstawki i witki jednak używane są nieco inne kryteria oceny niż przedstawione w podręczniku WHO 2010 (David et al. (1975), Auger and Eustache (2000)). Indeks MAI nie ma ograniczonej maksymalnej wartości jaką może przybrać.

 

TZI (indeks teratozoospermii ) to także średnia liczba defektów przypadająca na jednego nieprawidłowego plemnika jednak maksymalna liczba defektów jakie można przypisać jednemu plemnikowi wynosi 4: defekt główki, defekt wstawki, defekt witki, zawieszka cytoplazmatyczna. Na potrzeby tego indeksu nie zlicza się np. kilku różnych defektów główki – nawet jeśli jest ich kilka w główce liczone jest to jako pojedynczy defekt główki. Kryteria oceny morfologii są w przypadku tego indeksu zgodne z przyjętymi w podręczniku WHO 2010. Indeks przyjmuje wartości od 1 do 4.

 

SDI (indeks deformacji plemnika) jest średnią liczbą defektów przypadającą na jednego plemnika (niezależnie od tego czy jego budowa jest prawidłowa czy też nie). Na jego potrzeby zlicza się defekty główki jako wielokrotne, ale defekty wstawki i witki już jako pojedyncze. Zawieszki cytoplazmatyczne także są zliczane jako osobny defekt. Kryteria oceny morfologii są w przypadku tego indeksu zgodne z przyjętymi w podręczniku WHO 2010. Indeks przyjmuje maksymalną wartość 3.

Uwaga: należy pamiętać że do wyznaczenia indeksu SDI liczbę defektów dzieli się przez liczbę wszystkich zliczonych plemników, a do wyznaczenia indeksu TZI i MAI tylko przez liczbę plemników nieprawidłowych.

 

Istnieją różne doniesienia naukowe nt. związku indeksów z możliwością zajścia w ciążę (Slama et. al. 2002).
Opracowanie: Eliza Filipiak (dr n. med.)

Auger J, Eustache F (2000). Standardisation de la classifi cation morphologique des spermatozoides humains selon la méthode de David modifi eé. Andrologia, 10:358-373.
David G et al. (1975). Anomalies morphologiques du spermatozoide humain. I. Propositions pour un système de classifi cation. Journal de Gynécologie, Obstétrique et Biologie de la Réproduction, 4(Suppl. 1):17-36.


Slama, R., Eustache, F., Ducot, B., Jensen, T. K., Jorgensen, N., Horte, A., Irvine, S., Suominen, J., Andersen, A. G., Auger, J., Vierula, M., Toppari, J., Andersen, A. N., Keiding, N., Skakkebaek, N. E., Spira, A., and Jouannet, P. (2002): Time to pregnancy and semen parameters: a cross-sectional study among fertile couples from four European cities. Hum Reprod 17, 503-15.

Komentarze (0)

<!--:pl-->Interpretacja wyników badania nasienia<!--:-->

Tags: , , , , , ,

Interpretacja wyników badania nasienia

Opublikowany w 18 września 2011 przez blimusiek

Prawidłowość poszczególnych parametrów nasienia ocenia się przede wszystkim w oparciu o wytyczne WHO (Światowej Organizacji Zdrowia), które ulegały zmianom na przestrzeni lat w miarę pojawiania się nowych badań i obserwacji medycznych (Obowiązujące i archiwalne „normy” badania nasienia). Obecnie obowiązujące normy zostały wydane w roku 2010 i w skrócie wyglądają następująco:

  • liczebność plemników: >= 15 mln / ml lub >= 39 mln/ ejakulat;
  • żywotność plemników: >= 58% żywych plemników;
  • ruchliwość plemników: >= 32% plemników o ruchu postępowym;
  • morfologia plemników: >= 4% plemników o prawidłowej budowie.
  • pH: >= 7,2;
  • objętość ejakulatu: >= 1,5ml.

Całość norm znajduje się tutaj: Wartości referencyjne w badaniu nasienia wg WHO 2010

Tak więc jeśli wynik dla danego parametru jest wyższy niż przedstawione powyżej wartości to jest on traktowany jako dobry.

Nie mniej jednak wyniki badania nasienia powinny być oceniane w specyficzny sposób uwzględniający zależność poszczególnych parametrów pomiędzy sobą, a także częstotliwość współżycia seksualnego pacjenta czy okres jego wstrzemięźliwości płciowej. Szczególnie jeśli chodzi o wyniki wypadające poniżej zalecanych norm potrzebne jest szersze spojrzenie na cały wynik, a nie tylko na pojedynczy parametr.

Rozważmy kilka możliwych przykładów wyników badania nasienia:

  • wysoka liczba plemników przy niewielkich niedoborach w odsetkach plemników o prawidłowej morfologii, czy ruchliwości. Jeśli liczba plemników u danego pacjenta jest wysoka np. kilkukrotnie przekracza normę, to niedobory w odsetku plemników o prawidłowym ruchu, czy morfologii mogą być wyrównywane przez wyższą liczebność plemników. Np. przy liczebności 100 mln/ml i ruchliwości postępowej 29% (czyli liczebność w normie, ruchliwość poniżej normy) bezwzględna liczba plemników o prawidłowym ruchu jest większa niż u pacjenta, który ma 21mln/ml i ruchliwość 39% (oba parametry w normie). Tak więc, taki wynik nie jest powodem do niepokoju, a tym bardziej do diagnozowania niepłodności męskiej.
  • badanie nasienia wykonane po zbyt krótkim lub zbyt długim okresie wstrzemięźliwości płciowej. Pomimo tego, że zalecany czas wstrzemięźliwości płciowej, jaki powinien być zachowany przed oddaniem nasienia do badania jest ściśle określony (2-7 dni), to pacjenci często nie przestrzegają tego okresu. Dlatego bardzo ważne jest aby przy analizie wyników badania nasienia zwrócić uwagę na ten okres, gdyż może on mieć istotny wpływ na wynik. Jeśli pacjent przychodzi na badanie po zbyt krótkim okresie od ostatniego wytrysku (współżycie/masturbacja), to należy się spodziewać, że liczba plemników może być niższa niż ta, którą wykazałoby badanie wykonane po prawidłowym okresie wstrzemięźliwości. W zależności od okresu wstrzemięźliwości możliwe są dość znaczne zmiany w liczebności plemników np. z 10 mln/ml po 1 dniu wstrzemięźliwości do 25 mln/ml po 3 dniach. Takie różnice są możliwe, jednak nie zawsze istnieją. Podobne zafałszowanie wyniku może mieć miejsce, jeśli pacjent ma zbyt długi okres wstrzemięźliwości płciowej np. kilkanaście dni. W takich przypadkach można się spodziewać zwiększonej liczebności plemników,  jednakże ich ruchliwość, żywotność i morfologia mogą być wtedy gorsze.
  • intensywność współżycia seksualnego przed oddaniem nasienia do badania. Jeśli pacjent prowadzi bardzo intensywne życie seksualne (pod uwagę należy brać zarówno współżycie płciowe, jak i masturbację), a wyniki liczebności plemników są u niego poniżej normy, to te dwa fakty prawdopodobnie można powiązać. Mniejsza aktywność seksualna może wpłynąć na zwiększenie liczebności plemników w próbce przeznaczonej do badania na skutek ich „gromadzenia się” w układzie rozrodczym i pozwolić na uzyskanie prawidłowego wyniku badania nasienia. W takich przypadkach, jeśli para stara się o ciążę zasadne może okazać się  zmniejszenie intensywności współżycia np. w okresie niepłodnym, a przez to niejako „uzbieranie” odpowiedniej liczby plemników do wykorzystania w okresie płodnym u partnerki.Natomiast wśród pacjentów o małej intensywności współżycia płciowego, podobnie jak w wyżej opisanym przypadku zachowanie zbyt długiego okresu wstrzemięźliwości płciowej przed badaniem nasienia może prowadzić do zwiększenia liczby plemników kosztem ich jakości (zaburzeń ruchu lub/i budowy).
  • brak plemników w nasieniu (azoospermia) lub znaczna oligozoospermia. W takich przypadkach trzeba przede wszystkim zweryfikować, czy do badania zostało oddane całe nasienie. Taki wynik może się zdarzyć, jeśli część ejakulatu bogata w plemniki została utracona podczas próby oddania. Jeśli przy kolejnym oddaniu pacjent odda całe nasienie może się okazać, że jego wyniki są w normie. Przy wyniku świadczącym o bardzo złych parametrach nasienia uzasadnione jest powtórzenie badania w celu wykluczenia możliwości błędu przy oddaniu nasienia lub wykonaniu badania. Zobacz także: Azoospermia, czyli brak plemników w nasieniu
  • pogorszone parametry nasienia po przebyciu chorób, którym towarzyszyła podwyższona temperatura ciała. Po otrzymaniu wyniku badania nasienia wskazującego na pogorszone parametry liczebności, ruchliwości, czy morfologii plemników (lub chromatyny plemnikowej) należy rozważyć, czy pacjent nie przechodził w okresie ostatnich 2-3 miesięcy chorób, którym towarzyszyła podwyższona temperatura ciała. U wielu pacjentów taki stan powoduje przejściowe pogorszenie jakości nasienia, które po pewnym okresie ulega poprawie. Jeśli w wywiadzie z pacjentem stwierdza się występowanie takich chorób, należy ponownie wykonać badanie nasienia po upływie ok. 3 miesięcy od momentu wystąpienia gorączki, co daje szansę na uzyskanie lepszego wyniku. Zobacz także: Wysoka gorączka, a jakość nasienia (ruchliwość i liczbność plemników oraz chromatyna plemnikowa)

UWAGI:

Bardzo ważna jest świadomość, że wyniki badania nasienia, w których parametry są poniżej normy, nie oznaczają od razu bezpłodności u mężczyzny. Znane są przypadki naturalnego poczęcia ciąży przez pacjentów ze znacznymi zaburzeniami parametrów nasienia np. liczebnością plemników ok. 2 mln/ml, czyli kilkakrotnie poniżej normy. Natomiast u pacjentów, u których parametry nasienia są nieznacznie poniżej normy, możliwość poczęcia dziecka naturalną drogą jest duża.

Z kolei prawidłowy wynik ogólnego badania nasienia nie świadczy ze 100% pewnością, że mężczyzna jest płodny i że problem z płodnością pary tkwi, gdzieś indziej. Inne, bardziej specyficzne testy (np. MAR Test, chromatyna plemnikowa) mogą wykazać, że w nasieniu są istotne nieprawidłowości, których nie sposób zaobserwować w ogólnym badaniu nasienia. Zobacz takżeDodatkowe testy i badania nasienia

Poza tym warto pamiętać, że jakość nasienia nie jest danemu pacjentowi „przypisana” raz na zawsze. U jednego pacjenta możliwe są fizjologiczne zmiany parametrów nasienia w czasie, a także ich zmiany pod wpływem różnych czynników zewnętrznych (stres, choroby, dieta, używki, mała aktywność fizyczna, czynniki szkodliwe związane z pracą itp). Dlatego opieranie diagnozy o pojedynczy wynik badania nasienia, w dodatku uzyskany we wcześniejszym okresie, nie powinno mieć miejsca. Zobacz także:Możliwa zmienność jakości nasienia w czasie u jednego pacjenta

Opracowanie: Eliza Filipiak (dr n. med.), Renata Walczak-Jędrzejowska (dr n. med.)

74 komentarze

Tags: , ,

Błędy najczęściej popełniane przy interpretacji wyniku ogólnego badania nasienia

Opublikowany w 13 kwietnia 2012 przez eliza

W poniższym opracowaniu prezentujemy kilka popularnych błędów popełnianych przy analizie wyników badania nasienia. Część z nich jest wynikiem rutyny, część niezrozumienia fizjologii produkcji nasienia, a część zwykłej niewiedzy. Przy okazji opracowanie ma na celu pokazanie, że analiza i interpretacja wyniku badania nasienia jest dość złożona, wieloczynnikowa, a postawienie jednoznacznej diagnozy w wielu przypadkach nie jest możliwe.

 

Używanie nieaktualnych wartości referencyjnych

Najnowsze, obecnie rekomendowane wartości referencyjne (powszechnie zwane „normami”) zostały opublikowane przez WHO w roku 2010. Wartości te są oparte na wynikach badań populacyjnych mężczyzn, którzy zostali ojcami w przeciągu roku (czyli z definicji są płodni). Ponieważ przez kilkanaście wcześniejszych lat obowiązywały inne wartości referencyjne dla wyników badania nasienia to istnieją one w świadomości wielu osób zajmujących się diagnozowaniem i leczeniem niepłodności jako ciągle obowiązujące i niezmienne. Pomimo wprowadzenia nowych wytycznych w 2010 roku nie wszystkie laboratoria wykonujące badanie nasienia odwołują się do nich, co gorsza niektórzy lekarze także interpretują wyniki w oparciu o „stare normy”. Co ciekawe nowe wytyczne (z 2010 roku) poszły w tym kierunku, że zmniejszyły wartości referencyjne dla poszczególnych parametrów nasienia (np. liczebności, ruchliwości, morfologii plemników) uznawane za prawidłowe – powoduje to, że obecnie do grupy „płodnych” można zaklasyfikować mężczyzn, którzy wg „starych norm” byli uznawani za niepłodnych. Obecnie obowiązujące wartości potrzebne w interpretacji wyników badania nasienia znajdują się na: WHO 2010.

Natomiast normy „stare”, dla porównania można zobaczyć na: Archiwum WHO.

Ignorowanie okresu wstrzemięźliwości płciowej

Okres wstrzemięźliwości płciowej jest bardzo istotny dla wyniku badania nasienia i w niektórych przypadkach może spowodować całkowite zafałszowanie wyniku. Wartości referencyjne ustalone przez WHO jako „normy” dla nasienia płodnych mężczyzn zostały ustalone dla okresu wstrzemięźliwości nie krótszego niż 2 dni i nie dłuższego niż 7 dni, dlatego 2-7-dniowa abstynencja seksualna jest zalecana przez oddaniem nasienia do badania. Generalna zasada jest taka, że wydłużony okres wstrzemięźliwości płciowej powoduje zwiększenie koncentracji plemników, natomiast przyczynia się do pogorszenia ich ruchliwości, żywotności i morfologii. Natomiast zbyt krótki czas abstynencji powoduje sztuczne zaniżenie liczby plemników (koncentracji) w nasieniu, zwykle przy zachowaniu lub podwyższeniu innych parametrów. Ponieważ jednak zmiany w jakości nasienia w czasie są uwarunkowane osobniczo, nie są identyczne u każdego pacjenta dlatego ekstrapolowanie wyniku uzyskanego przy niewłaściwym czasie abstynencji płciowej do wartości referencyjnych ustalonych dla okresu abstynencji 2-7 dni nie jest rekomendowane i może być jedynie orientacyjne. Wielu lekarzy zaleca aby na badanie nasienia zgłaszać się w środku okresu wytyczonego przez WHO czyli po 3-5 dniach abstynencji, co pozwala na jeszcze lepsze ujednolicenie wyników. Ważne jest też aby wykonując kolejne badanie nasienia (np. w toku leczenia problemów z płodnością) zachować taki sam okres wstrzemięźliwości płciowej – pozwala to na ocenę faktycznych zmian w jakości nasienia, zamiast zmian wywołanych zmianą okresu wstrzemięźliwości.

Surowe trzymanie się wartości referencyjnych i kwalifikowanie pacjentów „poniżej” jako niepłodnych

Wartości wyznaczone przez WHO jako referencyjne nie są jednocześnie sztywnymi granicami pozwalającymi na rozróżnienie mężczyzn płodnych i niepłodnych. Są to wartości wyznaczone na podstawie badań, w których wyniki zostały poddane obróbce statystycznej i wartości podawane jako „normy” są w tym sensie statystyczne. W praktyce płodni byli także mężczyźni, których wyniki badań nasienia wykazywały niższe wartości poszczególnych parametrów np. koncentrację 9 mln/ml, całkowitą liczbę plemników 23 mln/ejakulat, ruchliwość postępową 28% czy morfologię 3%. Z tego względu wyznaczonych wartości referencyjnych nie należy traktować jako ostatecznych, a teoretycznie rzecz ujmując póki w nasieniu są jakiekolwiek plemniki to mężczyzna ma szansę zostać ojcem (wartości referencyjne pozwalają jedynie na szacowanie jego szans). Bardzo ważne jest także przeliczenie tych wartości na liczby bezwzględne (np. liczbę plemników ruchliwych i o prawidłowej morfologii), o czym jest mowa w kolejnym punkcie.

Brak odniesienia do bezwzględnej liczby plemników

Pomimo istnienia procentowych wartości referencyjnych należy pamiętać, że istotne znaczenie ma ich interpretacja w kontekście wartości bezwzględnych. Aby wyliczyć te wartości wystarczy pomnożyć liczbę plemników w ejakulacie przez % plemników o prawidłowym ruchu i morfologii. Wartości bezwzględne mówią o tym, ile faktycznie prawidłowych plemników znajduje się w danym nasieniu. Są istotne gdyż często braki w jedynym z parametrów mogą być „nadrobione” przez wysoką wartość innego z parametrów. Dla lepszego zobrazowania tego problemu posłużmy się przykładem uproszczonych wyników badania nasienia dwóch mężczyzn, na podstawie których wyliczono dla nich bezwzględne liczby plemników prawidłowych (o prawidłowym ruchu i morfologii):

  1. Koncentracja 30 mln/ml, 2 mln ejakulatu (całkowita liczba plemników na ejakulat 60 mln), ruchliwość postępowa 35%, morfologia 5% ==> 60 mln * 35% * 5% = 1,14 mln prawidłowych plemników
  2. Koncentracja 12 mln/ml, 2,4 mln ejakulatu (całkowita liczba plemników na ejakulat 29 mln), ruchliwość postępowa 55%, morfologia 14% ==> 29 mln * 55% * 14% = 2,23 mln prawidłowych plemników

Pomimo też że pacjent 1 miał wszystkie parametry w normie, a pacjent 2 miałby zdiagnozowaną oligozoospermię (zbyt niską liczbę plemników) to w wartościach bezwzględnych widać, że pacjent 2 ma prawie 2x więcej plemników prawidłowych niż pacjent 1 co w praktyce daje mu szanse na poczęcie dziecka nie mniejsze niż pacjentowi 1 pomimo pozornego obniżenia parametrów nasienia widocznego na wyniku.

Diagnozowanie bezpłodności /niepłodności na podstawie jednego wyniku

Bezpłodność u mężczyzny na podstawie badania nasienia można zdiagnozować praktycznie tylko wtedy gdy w nasieniu nie znaleziono żadnych plemników (azoospermia). Nawet jeśli plemników jest niewiele, dużo poniżej normy potencjalna szansa zostania ojcem u takiego mężczyzny istnieje więc nie można go jednoznacznie klasyfikować jako bezpłodnego. Poza tym, pojedynczy wynik badania nasienia (nawet wskazujący na azoospermię) nie upoważnia do wydania tak ostatecznej diagnozy. Trzeba brać tu pod uwagę możliwość pomyłki laboratorium (pomylenie próbek, nieprawidłowe przygotowanie preparatu), a także nieprawidłowe oddanie nasienia przez pacjenta (utrata części ejakulatu zawierającej plemniki). Dlatego azoospermię powinno się potwierdzić w co najmniej dwóch badaniach. Czytaj więcej: Ile badań nasienia wykonać? oraz Zmienność jakości nasienia u jednego pacjenta.

Ocenianie jedynie koncentracji plemników i pomijanie ich liczby na cały ejakulat

Rekomendacje WHO (zarówno te najnowsze, jak i wcześniejsze) wyraźnie mówią o tym, że dla zdiagnozowania oligozoospermii, czyli obniżonej liczebności plemników w nasieniu konieczne jest spełnienie dwóch warunków jednocześnie: 1) obniżona koncentracja plemników (czyli gęstość, inaczej też liczba na mililitr) i 2) obniżona całkowita liczba plemników (czyli liczba plemników na ejakulat). Koncentrację plemników wylicza się w badaniu nasienia natomiast całkowitą liczbę uzyskuje się mnożąc koncentrację przez liczbę mililitrów nasienia. Wynika z tego, że jedna wartość jest zależna od drugiej jednakże obie są konieczne dla określenia czy liczebność plemników jest prawidłowa czy też nie. Jeśli choć jeden z tych parametrów jest prawidłowy (w granicach wartości referencyjnych) to nie można diagnozować oligozoospermii, a tym bardziej niepłodności. Wystarczy aby jeden z parametrów był w normie, aby wg wytycznych przyjętych przez WHO zakwalifikować pacjenta jako płodnego.

Komentarze (1)

Tags: , ,

NOWE wartości referencyjne (normy) dla parametrów nasienia (WHO 2010)

Opublikowany w 19 września 2011 przez blimusiek

W 2010 roku WHO wydało nową instrukcję określającą normy/wytyczne prawidłowego sposobu wykonania badania nasienia oraz wartości referencyjne parametrów nasienia (m.in. liczebność, ruchliwość, żywotność i morfologia plemników).

Wytyczne oraz rekomendowane wartości dla prawidłowej liczebności, ruchliwości czy morfologii plemnikom (zwane potocznie normami) uległy dość znaczącej zmianie w porównaniu z wartościami poprzednio rekomendowanymi przez WHO.

Dlatego prosimy o zapoznanie się z najnowszymi „normami” podanymi tutaj: Normy badania nasienia 2010.

Dla porównania wykaz trzech ostatnich (od 1992 roku) instrukcji WHO zawierających m.in. wartości referencyjne oznaczające normozoospermię (nasienie prawidłowe) znajdują się tutaj: Archiwum instrukcji do badania nasienia (normy WHO).

Więcej informacji na temat interpretacji wyników badania nasienia można znaleźć tutaj: Interpretacja wyników badania nasienia

Komentarze (0)

Wykres zmiennosc nasienia

Tags: ,

Jedno, dwa czy trzy badania nasienia..? Ile razy należy zbadać nasienie aby mieć pewność co do wyniku?

Opublikowany w 18 września 2011 przez blimusiek

Zacznijmy od kluczowego pytania – czy to w ogóle prawda, że powinno się analizować więcej niż jedną próbkę nasienia i jeśli tak to dlaczego?

Zgodnie z najnowszymi wytycznymi WHO 2010, a także z innymi pracami opisującymi tę tematykę, aby uzyskać wiarygodne wyniki dla poszczególnych parametrów nasienia powinno się przebadać więcej niż jedną jego próbkę (wg WHO minimum dwie). Wyniki z jednego badania nasienia mogą być niestety niereprezentatywne dla faktycznego stanu pacjenta. Wynika to ze zmienności fizjologicznej w produkcji plemników występującej u mężczyzn oraz z wrażliwości tego procesu na czynniki zewnętrzne (np. czynniki środowiskowe: podwyższona temperatura, promieniowanie jonizujące, substancje chemiczne, palenie tytoniu, stres, niektóre leki, dieta) i wewnętrzne (aktywność seksualna, masa ciała, czynność gruczołów w układzie rozrodczym, przebyte choroby, w tym zakażenia w układzie rozrodczym). Sprawę dodatkowo komplikuje fakt, że produkcja plemników trwa ponad 70 dni i nawet czynniki krótkotrwale działające miesiąc czy dwa wcześniej mogą być przyczyną chwilowego pogorszenia jakości nasienia – wobec upływu czasu, często trudno nawet skojarzyć sobie jakiś fakt z przeszłości, który może mieć wpływ na obecny wynik badania nasienia np. podwyższoną przez kilka dni temperaturę ciała. Istotne znaczenie ma fakt, że zmiany w jakości nasienia nie są z równym natężeniem obserwowane u wszystkich mężczyzn – u niektórych parametry nasienia są stosunkowo stałe na przestrzeni lat, u innych wahania w jakości są mniej lub bardziej zauważalne.

W skrócie mówiąc, trzy podstawowe czynniki mogą mieć wpływ na różne wyniki badania nasienia u jednego pacjenta. Są to:

  • wielość czynników jakie mogą wpływać na jakość nasienia,
  • naturalna zmienność jakości nasienia,
  • problemy wywodzące się z samej procedury wykonywania ogólnego badania nasienia w laboratorium (niejednakowość oceny przez personel, błędy przy wykonaniu, pomyłki – choć nie powinny się one zdarzać to jednak nie można ich całkowicie wykluczyć).

Różnice w wartościach poszczególnych parametrów w zależności od dnia badania mogą być tak znaczące, że mogłyby potencjalnie wpływać na metodę leczenia danego pacjenta czy pary. Dla uwidocznienia tej sytuacji prześledźmy poniższe przykłady:

  1. Para bez istotnych dolegliwości (niedrożności, infekcji) od 3 lat stara się bezskutecznie o dziecko. Mężczyzna wykonuje dwukrotnie badanie nasienia uzyskując dwa różne wyniki liczebności plemników: 7 mln plemników na mililitr (ruchliwość postępowa i morfologia w granicach normy) oraz 22 mln plemników na mililitr (ruchliwość postępowa i morfologia w granicach normy). W sytuacji tej pary, pierwszy z wyników byłby raczej wskazaniem do zabiegu IVF lub ICSI, natomiast drugi, wskazaniem do inseminacji domacicznej. Ponadto, gdyby pacjent ten był przebadany tylko raz (w drugim terminie, kiedy miał 22 mln/ml) przeoczono by fakt, że może on mieć zaniżoną liczbę plemników, co zauważono przy pierwszym badaniu.
  2. Mężczyzna zaniepokojony tym, że jego partnerka nie zachodzi w ciąże pomimo kilku miesięcy starań  o dziecko, udaje się na badanie nasienia. Uzyskuje on wynik dla liczebności plemników  rzędu 12 mln/ml (2,4 ml nasienia więc 29 mln plemników na ejakulat). Ten wynik sugeruje, że jakość nasienia tego mężczyzny jest obniżona. Jednak badanie nasienia po kolejnym miesiącu wykazuje koncentrację plemników rzędu 22 mln/ml (2,4 mln nasienia, więc około 53 mln plemników na ejakulat). Średnia z tych wyników wynosi 17 mln/ml i 41 mln na ejakulat, więc obie wartości są prawidłowe i w takim wypadku (przy prawidłowej ruchliwości, morfologii i innych parametrach nasienia) należy dać tej parze szansę na naturalne poczęcie, choć sam tylko pierwszy wynik mógłby wskazywać na konieczność rozważania metod wspomaganego rozrodu.

Na tych tylko dwóch przykładach widać jak duże znaczenie kliniczne może mieć liczba wykonanych badań nasienia. Sposób w jaki może zmieniać się jakość nasienia w czasie widoczny jest także na poniższych wykresach, ilustrujących zmiany koncentracji plemników, ich ilości na ejakulat, morfologii i ruchliwości.

Wykres zmiennosc nasienia

Wykres zmiennosc nasienia

Pacjenci, których wyniki są zaprezentowane na powyższych wykresach uzyskali ciążę u swoich partnerek drogą naturalną.

Z klinicznego punktu widzenia, wielokrotne badania nasienia pacjenta wydaje się szczególnie ważne w przypadkach, w których wyniki są na granicy podawanych przez WHO wartości (wynik na granicy) lub też poniżej tych wartości (wynik nieprawidłowy – świadczący o obniżonym potencjale płodności).

Wnikliwe rozważania statystyczne wskazują na to, że aby precyzyjnie wyznaczyć średni punkt wyjściowy jakości nasienia należałoby wykonać aż 14 badań nasienia dla oceny koncentracji (liczebności) plemników, 7 dla oceny morfologii, 6 dla oceny ruchliwości i 3 dla oceny żywotności 1. Jednakże autorzy tych samych wyliczeń sugerują, że dla wyznaczenia uśrednionego punktu wyjściowego, z mniejszą ale wystarczającą precyzją, wystarczy wykonać 3 badania nasienia dla oceny koncentracji (liczebności) plemników i jedynie 2 dla oceny wszystkich innych parametrów. Podobnie np. dla precyzyjnej oceny chromatyny plemnikowej sugeruje się aż trzykrotne jej badanie 2. (Zobacz takżeChromatyna plemnikowa)

Biorąc pod uwagę powyższe uwagi wykonanie 2-3 badań nasienia, szczególnie u pacjentów z wynikami poniżej lub w pobliżu wyznaczonych wartości referencyjnych,  jest zasadne i warto je wykonać ponieważ może istotnie wpływać na decyzje pary i lekarza dotyczące sposobu leczenia.

 

Opracowanie: Eliza Filipiak (dr n. med.), Renata Walczak-Jędrzejowska (dr n. med.), Jolanta Słowikowska-Hilczer (prof. dr hab. med.)

Na podstawie:

  1. Castilla JA, Alvarez C, Aguilar J, Gonzalez-Varea C, Gonzalvo MC, et al. Influence of analytical and biological variation on the clinical interpretation of seminal parameters. Hum Reprod 2006; 21: 847-51.
  2. Sergerie M, Laforest G, Boulanger K, Bissonnette F, Bleau G. Longitudinal study of sperm DNA fragmentation as measured by terminal uridine nick end-labelling assay. Hum Reprod 2005; 20: 1921-7.

Komentarze (0)

<!--:pl-->Dodatkowe testy i badania nasienia<!--:-->

Tags: , , , ,

Dodatkowe testy i badania nasienia

Opublikowany w 14 września 2011 przez blimusiek

Poniżej prezentujemy listę i krótką charakterystykę dostępnych komercyjnie badań i testów, które można wykonać w nasieniu, i które mogą mieć znaczenie diagnostyczne w ustalaniu przyczyn i leczeniu niepłodności męskiej.

Badanie ogólne (analiza makroskopowa i mikroskopowa)

Badanie ogólne (seminogram) jest podstawowym badaniem jakości nasienia. Obejmuje ono ocenę cech makroskopowych, takich jak objętość, lepkość, pH, kolor, zapach oraz parametrów mikroskopowych: liczebności, żywotności, ruchliwości i budowy (inaczej morfologii) plemników. Zobacz także inne artykuły w tym temacie: O badaniu nasienia oraz Pytania pacjentów dotyczące badania nasienia.

Gdzie wykonać: link

MAR Test (obecność przeciwciał przeciwplemnikowych w nasieniu)

Test MAR (ang.: mixed antiglobulin reaction) służy do wykrywania przeciwciał przeciwplemnikowych w nasieniu. Jeśli  przeciwciała te są obecne, to znajdują się na powierzchni plemników. Test MAR może wykrywać zarówno przeciwciała klasy IgG i IgA (zależy to od zastosowanego zestawu). To, jakie przeciwciała były wykrywane powinno być zapisane na wyniku. Test ten można stosować rutynowo u wszystkich pacjentów lub też w przypadkach, kiedy podejrzewa się niepłodność o podłożu immunologicznym (słaba ruchliwość plemników, czy aglutynacja plemników odnotowane w ogólnym badaniu nasienia). Test MAR polega na tym, że do próbki nasienia dodaje się kuleczki lateksu pokryte przeciwciałami IgA lub IgG oraz mieszaninę przeciwciał anty IgA lub anty IgG. Jeżeli na plemnikach także występują przeciwciała IgA lub IgG, to dochodzi do połączenie plemników z kuleczkami, co obserwuje się w mikroskopie. Wynik powyżej 50% plemników związanych z kuleczkami traktuje się jako pozytywny i oznacza on obecność przeciwciał przeciwplemnikowych w ilości zaburzającej funkcję plemników (możliwość przenikania przez śluz szyjki macicy, a także zdolność do zapłodnienia). Test ten można wykonywać jedynie wtedy, gdy w nasieniu znajdują się plemniki wykazujące ruch. Zobacz także: Co to jest niepłodność autoimmunologiczna?

Gdzie wykonać: link

Immunobead Test

Test Immunobead nie jest wykonywany ze świeżej próbki nasienia, ale z nasienia specjalnie wcześniej przygotowanego, z którego usunięto elementy mogące maskować obecność przeciwciał. Dlatego jest on dokładniejszy niż test MAR, pomimo iż jego wykonanie jest bardziej pracochłonne. Istnieją zarówno zestawy wykrywające przeciwciała typu IgA, jaki i typu IgG. Zasada działania testu jest podobna jak wyżej opisanego testu MAR (połączenie plemników z kuleczkami lateksu obserwuje się w mikroskopie). Ocena wyniku testu Immunobead także jest podobna: >=50% plemników związanych z kuleczkami oznacza wynik pozytywny wskazujący na występowanie przeciwciał przeciwplemnikowych w ilości zaburzającej funkcję plemników. Test ten można wykonywać jedynie wtedy, gdy w nasieniu znajdują się plemniki wykazujące ruch. Zobacz także: Co to jest niepłodność autoimmunologiczna?

Posiew i antybiogram

Posiew jest badaniem mającym na celu wykrycie mikroorganizmów (bakterii, grzybów) w materiale biologicznym np. w nasieniu, natomiast antybiogram określa wrażliwość tych drobnoustrojów na wybrane antybiotyki. Wynik posiewu obejmuje nazwę tego mikroorganizmu, natomiast wynik antybiogramu nazwę antybiotyku i poziom wrażliwości danego drobnoustroju na dany antybiotyk. Antybiogram wykonuje się tylko wtedy, gdy wyniki posiewu okażą się pozytywne, czyli jeśli w nasieniu zostanie znaleziony jakiś mikroorganizm. W przeciwnym razie nie ma możliwości wykonania antybiogramu, ponieważ nie ma drobnoustrojów, których wrażliwość na antybiotyki można by było zbadać. Z nasienia wykonuje się najczęściej posiew tlenowy, choć w wielu przypadkach uzasadnione jest dodatkowo wykonanie mykogramu oraz testów na takie drobnoustroje jak Ureaplasma i Mycoplasma. Zobacz także: Posiew nasienia,Posiew nasienia – dziwne wyniki i inne problemy oraz Czy zamiast posiewu z nasienia można wykonać posiew z moczu?

Gdzie wykonać: link

Chromatyna plemnikowa

Badanie chromatyny plemnikowej (zwane też SCSA – Sperm Chromatin Structure Assay) pozwala na ocenę jakości DNA w plemnikach za pomocą cytometrii przepływowej. Wynikiem badania jest tzw. indeks DFI (DNA Fragmentation Index), czyli odsetek plemników z uszkodzeniami DNA. Dodatkowo ocenie poddaje się stopień zaawansowania tych uszkodzeń (także wyrażany w procentach) oraz odsetek plemników z chromatyną niedojrzałą. DFI <15% traktowany jest jako wynik poprawny, natomiast DFI > 30% jest traktowany jako nieprawidłowy  (brak lub niski potencjał do zapłodnienia). Wartość FDI pomiędzy wymienionymi wielkościami procentowymi oznacza średni potencjał płodności (dzielony także na dwa dodatkowe przedziały: 15-24% – dobry i 25-30% – umiarkowany). Obecnie na rynku pojawiają się testy pozwalające na ocenę fragmentacji DNA pod mikroskopem, bez użycia specjalistycznej aparatury typu cytometr przepływowy. Zobacz także, więcej informacji na temat tego badania: Chromatyna plemnikowa.

Gdzie wykonać: link

Ocena białek jądrowych (nukleoprotein)

Za pomocą tego testu można wnioskować czy materiał genetyczny plemników jest zorganizowany prawidłowo i czy białka służące jego organizacji uległy protaminacji (czyli typowej dla plemników wymianie białek histonowych na protaminy). Materiał genetyczny w plemniku ma specjalną, niepodobną do komórek somatycznych organizację przestrzenną (upakowanie) – musi być bardzo silnie skondensowany. W pozostałych ludzkich komórkach organizacja DNA oparta jest na białkach histonowych, natomiast w plemnikach funkcję tę pełnią protaminy. Dzięki swoim właściwościom takim jak niska masa cząsteczkowa i wysokie pH protaminy zapewniają lepszą kondensację DNA, a przez to mniejsze rozmiary i większą stabilność jądra komórkowego. Proces protaminacji czyli zamiana histonów na protaminy zachodzi w końcowym etapie spermatogenezy w trakcie dojrzewania gamet męskich (plemników). Niewłaściwa protaminacja w plemnikach sprzyja uszkodzeniom DNA i może prowadzić do fragmentacji chromatyny jądrowej oraz apoptozy (programowana śmierć komórki). Ocena protaminacji wyrażana jest jako odsetek plemników o prawidłowej kondensacji jąder komórkowych oraz odsetek plemników niedojrzałych. Wartość referencyjna wynosi < 30% plemników niedojrzałych. W przypadku pacjentów z wynikami nieprawidłowej integralności chromatyny wynik oceny białek jądrowych / nukleoprotein pozwala odpowiedzieć na pytanie czy fragmentacja chromatyny plemnikowej ma charakter pierwotny czy wtórny. Zobacz także: Ocena protaminacji w jądrach komórkowych plemników

Test oksydoredukcyjny (Test ROS)
Test ten ma na celu określenie poziomu reaktywnych form tlenu, czyli tzw. ROS w nasieniu. Podwyższenie tego poziomu jest często związane z leukocytospermią, jednak w wielu przypadkach nie jest on w żaden sposób związany w wynikami ogólnego badania nasienia, natomiast ma znaczący wpływ na płodność męską (w wielu przypadkach niepłodności idiopatycznej przyczyną problemów jest właśnie podwyższony poziom ROS). Niewielka ilość wolnych rodników tlenowych (ROS) jest niezędna w nasieniu m.in. do aktywacji plemników, jednak podwyższona ilość ROS (a tym samym podwyższony wynik testu ROS) wpływa negatywnie na plemniki uszkadzając ich DNA i błonę komórkową, przez co pogarsza ich zdolność do zapłodnienia. Najlepiej jeśli test ROS jest wykonywany w połączeniu z oceną całkowitej zdolności antyoksydacyjnej plazmy nasienia i interpretacja obu tych wyników razem daje najpełniejszą informację o sytuacji pacjenta. Zobacz także: Reaktywne formy tlenu (ROS), leukocytospermia i jakość nasienia oraz Reaktywne formy tlenu (ROS) – stres oksydacyjny w nasieniu.

Gdzie wykonać: link

Ocena całkowitej zdolności antyoksydacyjnej plazmy nasienia (Test TRAP)
Wynik tego testu zwanego także „oceną zdolności wymiatania wolnych rodników” oraz TRAP (ang.: Total Reactive Antioxidant Potential) odzwierciedla zdolność nasienia do neutralizowania wolnych rodników (produkowanych m.in. przez leukocyty i same plemniki) obecnych w nasieniu. Zdolność ta zależna jest od ilości i aktywności antyoksydantów (przeciwutleniaczy) zawartych w plazmie nasienia i to jest właśnie przedmiotem pomiaru w tym teście.  Równowaga pomiędzy poziomem ROS (patrz Test ROS), a całkowitą zdolnością antyoksydacyjną nasienia jest kluczowa dla płodności męskiej. Test ROS powinien być interpretowany w połączeniu z wynikiem testu TRAP ponieważ podwyższony poziom ROS przy wysokiej zdolności antyoksydacyjnej nasienia jest mniej szkodliwy niż w przypadkach gdy całkowita zdolność antyoksydacyjna jest niska. Zobacz także: Reaktywne formy tlenu (ROS), leukocytospermia i jakość nasienia oraz Reaktywne formy tlenu (ROS) – stres oksydacyjny w nasieniu.

Gdzie wykonać: link

Test przeżywalności plemników (24-godzinny)

Test ten pozwala na ocenę przeżywalności plemników w specjalnym medium o składzie identycznym jak płyn jajowodowy, w temperaturze ciała, w kontrolowanych warunkach dostępu tlenu i dwutlenku węgla, po czasie 24 godzin (stosowane są także krótsze lub dłuższe okresy) od momentu oddania nasienia. Ze względu na brak wartości referencyjnych i ustalonych metod interpretacji test ten ma ograniczoną wartość diagnostyczną.

HBA (Hyaluronan Binding Assay – test wiązania z hialuronianem)

HBA jest testem „funkcjonalności” i dojrzałości plemników. Dojrzałe plemniki o prawidłowej fizjologii produkują białka, które mają zdolność łączenia się z kwasem hialuronowym (hialuronianem), który jest składnikiem otoczki komórki jajowej. W teście HBA kwas hialuronowy znajduje się na specjalnej płytce, na którą nakłada się próbkę nasienia i którą obserwuje się pod mikroskopem. Plemniki prawidłowe (dojrzałe i wykazujące prawidłowe funkcje) łączą się z kwasem hialuronowym i dzięki temu można je odróżnić od nieprawidłowych.  Interpretacja wyniku testu HBA zależna jest od wartości referencyjnych podanych przez producenta danego testu (powinny być podane na wyniku) i może wynosić np.: >=80% plemników związanych do płytki – wynik pozytywny (prawidłowa dojrzałość i funkcjonalność plemników), <80% plemników związanych z podłożem – obniżona dojrzałość i funkcjonalność plemników. Zobacz także, więcej informacji nt. tego badania: Test HBA (wiązania z hialuronianem).

Gdzie wykonać: link

LeucoScreen (test na obecność leukocytów peroksydazo-dodatnich)

W próbce nasienia poza plemnikami można znaleźć także inne komórki m.in. komórki okrągłe. Wśród komórek okrągłych mogą się znajdować leukocyty. Większość leukocytów w nasieniu to tzw. granulocyty, a rzadziej spotykane są limfocyty, monocyty i makrofagi. Cechą charakterystyczną granulocytów jest produkowanie enzymu zwanego peroksydazą. Dzięki obecności tego enzymu leukocyty mogą być wybarwione i można je odróżnić w preparacie mikroskopowym od innych komórek, które nie ulegają zabarwieniu. Obecność leukocytów peroksydazo-dodatnich (czyli barwiących się testem LeucoScreen) w liczbie >=1 mln/ml nazywana jest leukocytospermią. Może ona świadczyć o nieprawidłowościach w układzie rozrodczym męskim (np. infekcji), często koreluje z obniżonymi parametrami nasienia i powinna skłaniać do wykonania posiewu nasienia. Zobacz także: Leukocyty w nasieniuPosiew nasienia oraz Stany zapalne w męskim układzie rozrodczym.
WHO zaleca ocenianie obecności leukocytów w nasieniu jako standardową procedurę przy badaniu ogólnym nasienia, a nie jako procedurę dodatkową.

Chlamydia

Choć istnieje kilka testów na obecność bakterii z rodzaju Chlamydia to za najskuteczniejszy uważa się test metodą PCR. Inne dostępne testy metodami enzymatycznymi lub immunofluorescencyjnymi z wymazów z cewki moczowej lub z nasienia, czy też hodowla na specyficznych podłożach są mniej dokładne i nie zawsze pozwalają na wykrycie tej bakterii. Innym sposobem jest oznaczenie poziomu specyficznych przeciwciał we krwi. Zakażenia Chlamydiami dotyczą także kobiet. Bakterie te są niewykrywalne za pomocą tradycyjnego posiewu. Zobacz także: Chlamydioza: zakażenie bakterią Chlamydia trachomatis

Gdzie wykonać: link

Postcoitial Test (Test PCT, test „po stosunku”)

Test ten wykonywany powinien być 9-14 godzin po stosunku, możliwie najbliżej momentu owulacji w cyklu menstruacyjnym kobiety. Ma on na celu ocenę wpływu śluzu szyjki macicy na ruchliwość plemników. Test PCT polega na pobraniu śluzu szyjkowego i jego obserwacji pod mikroskopem pod kątem obecności i ruchliwości plemników. Jeśli w polu widzenia mikroskopu (powiększenie 400x) widoczny jest choć 1 plemnik o ruchliwości progresywnej, oznacza to wynik pozytywny (brak „wrogości” śluzy szyjkowego i brak autoimmunizacji przeciwko plemnikom). Natomiast drgający, nieprogresywny ruch plemników może świadczyć o obecności przeciwciał na plemnikach lub w śluzie szyjkowym. Wielu klinicystów kwestionuje przydatność wyników tego testu w diagnostyce i leczeniu.

Gdzie wykonać: link

Analiza biochemiczna plazmy nasienia

W plazmie nasienia można oznaczyć obecność kilku substancji świadczących o prawidłowej lub zaburzonej funkcji poszczególnych gruczołów lub narządów męskiego układu płciowego. Pomimo dużej wartość diagnostycznej wymienionych poniżej oznaczeń, nie są one rutynowo stosowane w diagnostyce klinicznej (mała dostępność oznaczeń). Do najważniejszych znaczników biochemicznych należą:

  • cynk, kwas cytrynowy i fosfataza kwaśna, jako znaczniki czynności prostaty;
  • fruktoza, jako znacznik czynności pęcherzyków nasiennych;
  • enzym α-glukozydaza obojętna, jako znacznik czynności najądrzy i drożności dróg wyprowadzających nasienie.

Czytaj więcej o tych badaniach: link oraz zobacz gdzie można je wykonać: link

Badanie aktywności mitochondrialnej we wstawkach plemników

Opiera się ono o test cytochemiczny na mitochondrialne oksydoreduktazy zależne od NADH (test NADH-NBT; test formazanowy). W teście ocenia się zdolność oksydoredukcyjną w mitochondriach plemników na podstawie reakcji barwnej. Produktem reakcji są formazony o zabarwieniu granatowym lub ciemnofioletowym. Wynik testu widoczny jest jako zabarwienie wstawek plemników w tych plemnikach, u których mitochondria działają prawidłowo. Test ten nie ma ustalonych wartości referencyjnych, ani interpretacji, choć im wyższy odsetek plemników zawiera barwiące się wstawki tym lepiej.

Test akrozynowy

Pozwala na zmierzenie całkowitej aktywności akrozyny. Akrozyna jest to białko obecne w akrosomie dojrzałych plemników i uwalniane w trakcie reakcji akrosomalnej (czyli w czasie kontaktu z komórką jajową), które umożliwia trawienie osłonki przejrzystej komórki jajowej poprzedzające zapłodnienie.

 

Powyższa lista badań będzie stopniowo poszerzana.

 

Komentarze (1)

Tags: , , , , ,

Nomenklatura przydatna w interpretacji wyników

Opublikowany w 14 września 2011 przez blimusiek

Aspermia – Brak nasienia (brak ejakulacji lub ejakulacja wsteczna)
Asthenozoospermia – Odsetek plemników z ruchem postępowym poniżej wartości referencyjnej
Asthenoteratozoospermia – Odsetek plemników z ruchem postępowym i prawidłowa morfologią poniżej wartości referencyjnej
Azoospermia – Brak plemników w ejakulacie
Kryptozoospermia – Brak plemników w preparatach bezpośrednich, ale stwierdzana ich obecność w osadzie po odwirowaniu ejakulatu
Hemospermia (hematospermia) – Obecność erytrocytów w ejakulacie
Leukospermia (leukocytospermia, pyospermia) – Obecność leukocytów w ejakulacie powyżej wartości granicznej
Nekrozoospermia – Niski odsetek żywych plemników oraz wysoki plemników nieruchomych w ejakulacie
Normozoospermia – Liczba plemników w ejakulacie (lub ich koncentracja) oraz odsetek plemników z ruchem postępowym i prawidłową morfologią powyżej dolnych wartości referencyjnych
Oligoasthenozoospermia – Liczba plemników w ejakulacie (lub ich koncentracja) oraz odsetek plemników z ruchem postępowym poniżej dolnych wartości referencyjnych
Oligoasthenoteratozoospermia – Liczba plemników w ejakulacie (lub ich koncentracja) oraz odsetek plemników z ruchem postępowym i prawidłową morfologią poniżej dolnych wartości referencyjnych
Oligoteratozoospermia – Liczba plemników w ejakulacie (lub ich koncentracja) oraz odsetek plemników z prawidłową morfologią poniżej dolnych wartości referencyjnych
Oligozoospermia – Liczba plemników w ejakulacie (lub ich koncentracja) poniżej dolnych wartości referencyjnych
Seminogram – Innymi słowy, badanie nasienia
Teratozoospermia – Odsetek plemników z prawidłową morfologią poniżej dolnych wartości referencyjnych

Komentarze (0)

<!--:pl-->Możliwa zmienność w jakości nasienia u jednego pacjenta<!--:-->

Tags: , , , , ,

Możliwa zmienność w jakości nasienia u jednego pacjenta

Opublikowany w 14 września 2011 przez blimusiek

Liczne badania dowiodły, że jakość nasienia u jednego mężczyzny może ulegać znacznym fizjologicznym zmianom w czasie. Dlatego też, ocena jakości nasienia u danego pacjenta na podstawie pojedynczego badania nasienia (seminogramu), jest jedynie orientacyjna. Powinny być przeprowadzone 2-3 badania w odstępie czasu 1-3 miesiące. Taka niejednoznaczność pojedynczego badania wynika z fizjologii męskiego układu rozrodczego i z wielości czynników, które mogą mieć wpływ na nasienie. Wśród tych czynników można wymienić m.in.:

  • okres wstrzemięźliwości płciowej przed oddaniem nasienia do badania;
  • wcześniejsza aktywność seksualna, częstość stosunków i masturbacji;
  • konieczność oddania nasienia w laboratorium (u niektórych pacjentów parametry nasienia mogą być nieznacznie słabsze z  tego powodu);
  • czynność gruczołów dodatkowych układu rozrodczego (pęcherzyków nasiennych, prostaty i tzw. gruczołów Cowper’a) produkujących płyn nasienny będący składnikiem plazmy nasienia;
  • rozmiar jąder;
  • przebyte choroby (w przeszłości i ostatnim czasie);
  • czynniki środowiskowe (narażenie na podwyższoną temperaturę, promieniowanie jonizujące, substancje chemiczne, palenie tytoniu, nadużywanie alkoholu, stresy, otyłość, niektóre leki, dieta itp.).

Poniższe wykresy ilustrują wyniki liczebności plemników (lewa kolumna: liczba plemników na mililitr; prawa kolumna: liczba plemników na ejakulat) u 5 przykładowych pacjentów, u których wykonywano badania nasienia w określonym odstępie czasu (oś X).

Wykres zmienności

Źródło: WHO Laboratory Manual for the examination and processing of human semen, dzięki uprzejmości Schering Plough oraz Bayer Schering Pharma AG.

Z wykresów wynika jednoznacznie, że pobranie jednej próbki nasienia do analizy może prowadzić do błędnej interpretacji stanu pacjenta. Problem nie ma wielkiego znaczenia, jeśli jest to pacjent, którego wyniki są zawsze „w normie” jak w przypadku pacjenta nr 4 na powyższych rysunkach, natomiast u pacjenta nr 3 widać wyraźnie, że zależnie od czasu wykonania analizy, mógłby on zostać zakwalifikowany do pacjentów „w normie” lub „poniżej normy”.

Podobne wnioski wynikają z analizy poniższych wykresów dotyczących wyników badania nasienia dwóch pacjentów, u których badanie było powtarzane przez rok w odstępie 2 miesięcy. Linie przerywane na wykresach oznaczają wartość „norny” wg WHO 2010. Na obu wykresach widać, że zależnie od momentu przeprowadzenia badania  uzyskiwane były różne wyniki, czasem klasyfikujące pacjenta „w normie”, czasem „na granicy”, a czasem „poniżej normy”. Na wykresach tych widać, że nie tylko liczebność i koncentracja plemników jest parametrem zmiennym – ruchliwość postępowa oraz morfologia plemników także mogą się istotnie wahać.

Wykres zmiennosc nasienia

Źródło: obserwacje własne

Wykres zmiennosc nasienia 2

Źródło: obserwacje własne

Taka zmienność liczebności plemników nie dotyczy wszystkich pacjentów. Wielu mężczyzn ma relatywnie stabilne parametry przez lata, podczas gdy inni mogą mieć bardzo dużą zmienność parametrów.

Wyniki badania nasienia powinny być oceniane przez lekarza, który ma duże doświadczenie w diagnostyce męskiej niepłodności. Samo porównanie wartości poszczególnych parametrów z obowiązującymi normami WHO to za mało.  Konieczne jest szersze spojrzenie uwzględniające częstotliwość współżycia pacjenta, okres wstrzemięźliwości płciowej, czynniki środowiskowe, stan zdrowia, przebyte choroby, a także zależność poszczególnych parametrów nasienia pomiędzy sobą np. gdy liczba plemników kilkakrotnie przekracza normę, to niewielkie obniżenie odsetka plemników o prawidłowym ruchu, czy morfologii, nie ma tak dużego znaczenia.

Opracowanie: Eliza Filipiak (dr n. med.), Renata Walczak-Jędrzejowska (dr n. med.)

Komentarze (0)

<!--:pl-->Dlaczego wprowadzono nowe „normy” dla poszczególnych parametrów w badaniu nasienia?<!--:-->

Tags: ,

Dlaczego wprowadzono nowe „normy” dla poszczególnych parametrów w badaniu nasienia?

Opublikowany w 12 września 2011 przez blimusiek


Parę słów o historii „norm”

Pierwsze wytyczne dotyczące sposobu badania nasienia i „norm” jakie nasienie powinno spełniać zostały opublikowane przez WHO w 1980 roku. Ponieważ wyznaczane wartości nie są definitywne i nie oznaczają, że mężczyźni „poniżej norm” nie mogą uzyskać ciąży drogą naturalną, dlatego słowo NORMY będziemy brać w cudzysłów. Od tamtego czasu wytyczna WHO doczekały się już 4 uaktualnień, z czego ostanie zostało wydane w 2010 roku. Przez ostatnie prawie 20 lat (od 1992 roku) obowiązywały właściwie niezmienne normy co do liczebności i ruchliwości plemników. Zmianom ulegała za to wartość przyjęta dla morfologii plemników, czyli odsetka plemników o prawidłowej budowie (z 30% do 14% w 1999 roku), choć co do tych wartości nigdy nie było pełnej zgodności w środowisku osób zajmujących się niepłodnością. Ze względu na długi czas obowiązywania niezmiennych wytycznych, zakorzeniły się jako one mocno jako standard wiedzy wielu lekarzy i pacjentów. Jednakże warto pamiętać, że obowiązujące obecnie, nowe wytyczne pochodzą z 2010 roku; są one więc stosunkowo nowe, ale wprowadzają wiele istotnych zmian w stosunku do wcześniejszych rekomendacji WHO, zarówno w zakresie wartości parametrów nasienia jak i sposobów przeprowadzania tego badania.

Porównanie najważniejszych wartości referencyjnych podawanych przez 3 ostatnie wydania wytycznych WHO są podsumowane w poniższej tabeli.

Tabela norm WHO

Tabela norm WHO

Kto i na jakiej podstawie decyduje o „normach”?

Nowe rekomendacje WHO, potoczne zwane “normami”, są wprowadzane i uaktualniane w obliczu pojawiających się nowych dowodów naukowych, wynikających z badań nad jakością nasienia i związaną z nią płodnością mężczyzn. Nad treścią nowych rekomendacji pracował specjalny komitet, który miał za zadanie weryfikować treści i metody zawarte w dotychczasowych wytycznych ze stanem aktualnej wiedzy naukowej i klinicznej.

W badaniach naukowych zdarzają się sytuacje, że różne grupy badawcze uzyskują niespójne wyniki, dlatego jednym z zadań komitetu było także wypracowywanie pewnego konsensusu integrującego różne wyniki i dającego lepsze narzędzie do tego by przyszłe wyniki pochodzące z różnych laboratoriów były bardziej spójne.

Obecnie, zastosowanie się do treści nowych wytycznych WHO pozwala na uzyskanie lepszej jakości wyników badania nasienia i możliwości lepszego porównania ich pomiędzy laboratoriami. Badanie nasienia wg tych „norm” ma zastosowanie zarówno dla celów klinicznych jak i naukowych, do oceny potencjału płodności mężczyzn oraz do monitorowania procesu produkcji plemników (spermatogenezy) w przebiegu leczenia pacjenta.

Zaproponowane przez WHO w 2010 „normy” dla poszczególnych parametrów nasienia takich jak objętość ejakulatu, jego pH, koncentracja, całkowita liczba, żywotność, ruchliwość czy morfologia plemników zostały oparte o szeroko zakrojone badania naukowe, w których uczestniczyło ponad 4500 mężczyzn, u których monitorowano między innymi czas do uzyskania ciąży u ich partnerek. W tych badaniach do grupy referencyjnej zaliczono mężczyzn, którym udało się uzyskać ciążę u partnerek w okresie krótszym lub równym 12 miesięcy. Grupa referencyjna to inaczej grupa, na podstawie której wyznaczono prawidłowe wartości parametrów nasienia.

Pomimo znaczącego wpływu jaki to badanie wniosło do wiedzy nt. płodności mężczyzn podanych norm nie należy traktować całkowicie jednoznacznie: poniżej norm = pacjent niepłodny, powyżej norm = pacjent płodny. Po pierwsze, wśród pacjentów „poniżej normy” także może dojść do poczęcia drogą naturalną; z kolei bycie „powyżej normy” nie gwarantuje płodności, między innymi dlatego, że mają na nią wpływ także inne czynniki, które nie są opisywane przez ogólne badanie nasienia.

Dlaczego tak ważne jest aby wartości poszczególnych parametrów prawidłowego nasienia były precyzyjnie ustalone?

Pomimo, że wyznaczone przez WHO „normy” nie są definitywną i jedyną wytyczną do wnioskowania nt płodności czy niepłodności danego mężczyzny to często decydują one o sposobie postępowania z danym pacjentem – kierowaniu go do metod wspomaganego rozrodu takich jak IUI (inseminacja domaciczna), in vitro czy ICSI (docytoplazmatyczne wstrzyknięcie plemnika), czy pozostawienia „furtki” dla dalszych prób naturalnego zapłodnienia. Jeśli omawiane „normy” byłyby zawyżone to nietrudno sobie wyobrazić, że wielu mężczyzn zostałoby zaklasyfikowanych  jako niepłodnych lub posiadających obniżony potencjał płodności – mężczyźni ci byliby diagnozowani w kierunku przyczyn niepłodności i często niepotrzebnie kwalifikowani do metod rozrodu wspomaganego jako niezdolni do uzyskania ciąży drogą naturalną. Z kolei zbyt niskie normy, klasyfikowałyby mężczyzn z obniżonym potencjałem płodności jako płodnych i pozostawiały ich bez leczenia. Dlatego dopracowywanie i ciągłe weryfikowanie tych wartości jest istotne dla zoptymalizowania metody leczenia.

Ważne jest też aby pamiętać, że analiza pojedynczej próbki nasienia nie daje pełnego obrazu o jakości nasienia u danego pacjenta i w niektórych przypadkach może całkowicie zafałszować obraz sytuacji u danego pacjenta. WHO zaleca aby wykonać badanie nasienia co najmniej dwa razy. Wynika to z fizjologicznej zmienności jakości nasienia u poszczególnych mężczyzn, na którą wpływ mają także czynniki zewnętrzne czy choroby. Jeśli przeprowadza się więcej niż jedno badanie nasienia to wartość bazową ustala się uśredniając uzyskane wyniki, co stanowi znacznie pełniejszy obraz kliniczny.

Opracowanie: Eliza Filipiak (dr n. med.)

Komentarze (0)

WHO manual 1992 badanie nasienia

Tags: , , , ,

Obowiązujące i archiwalne „normy” badania nasienia

Opublikowany w 12 września 2011 przez blimusiek

WHO manual 2010 badanie nasienia 

Badanie nasienia – obowiązujące normy badania wprowadzone w 2010 roku.

 

WHO manual 1999 badanie nasienia

Badanie nasienia – archiwalne normy badania wprowadzone w 1999 roku (obecnie nie obowiązują).

 

WHO manual 1992 badanie nasienia

Badanie nasienia – archiwalne normy badania wprowadzone w 1992 roku (obecnie nie obowiązują).

Komentarze (0)

Tags: ,

Wzór wyniku badania nasienia zalecany przez Komisję do Spraw Konsensusu Lekarsko–Diagnostycznego PTA i PTDL

Opublikowany w 19 września 2011 przez blimusiek


Wzór wyniku badania nasienia zalecany przez Komisję do Spraw Konsensusu Lekarsko–Diagnostycznego PTA i PTDL

 

W związku z wprowadzeniem najnowszych wytycznych WHO dotyczących analizy nasienia Komisja do Spraw Konsensusu Lekarsko–Diagnostycznego Polskiego Towarzystwa Andrologicznego (PTA) i Polskiego Towarzystwa Diagnostyki Laboratoryjnej (PTDL) wypracowała wzór wyniku badania nasienia, rekomendowany do zastosowania przez wszystkie laboratoria wykonujące analizę nasienia wg standardów WHO.

Wynik badania nasienia – wzór w pliku do pobrania:

Badanie_nasienia_wzor

Na podstawie najnowszych wytycznych WHO Komisja opracowała także szczegółowe instrukcje do przeprowadzania badania nasienia (w języku polskim).

Opracowanie dostępne jest tutaj: Wytyczne dla diagnostów: Badanie nasienia – standardy wg wytycznych WHO z 2010r., opracowane przez Komisję ds Konsensusu Lekarsko–Diagnostycznego PTA i PTDL

Komentarze (0)

<!--:pl-->Wartości referencyjne w badaniu nasienia wg WHO<!--:-->

Tags: , , , , , ,

Wartości referencyjne w badaniu nasienia wg WHO

Opublikowany w 15 września 2011 przez blimusiek

WHO manual 2010 badanie nasienia

WHO manual 2010 badanie nasienia

Obecnie obowiązujące wartości referencyjne dla parametrów nasienia wg rekomendacji WHO (rok 2010)

Na wstępie należy zauważyć, że WHO nie ustanawia „norm” w parametrach nasienia a jedynie wyznacza tzw. wartości referencyjne, czyli takie wartości poszczególnych parametrów, które zgodnie z przeprowadzonymi badaniami, w sposób statystyczny oznaczają, że pacjent z danymi wartościami ma szanse na osiągnięcie ciąży (zapłodnienie partnerki). Wartości te nie wyznaczają bynajmniej progu poniżej którego pacjent jest bezpłodny i nie może mieć dzieci – po prostu jego szanse są wtedy mniejsze.

Zobacz także: Interpretacja wyników badania nasienia.

 

 

Wartości referencyjne badania nasienia wg wytycznych WHO 2010:

Objętość nasienia:                        >= 1,5 ml

pH:                                                   >= 7,2

Czas upłynnienia:                         < 60 minut

Aglutynaty i agregaty plemników:            brak

Liczba plemników*:

– na 1 ml (koncentracja, gęstość)            >= 15 mln/ml (>= 15 * 106 / ml)

– w ejakulacie (całkowita)                        >= 39 mln / ejakulat (>= 39 * 106 / ejakulat)

Ruchliwość plemników:

– ogólna (ruch postępowy + ruch w miejscu)         >= 40 %

– ruch postępowy                                                            >= 32 %

Żywotność plemników:                                          >= 58 %

Morfologia plemników:                                          >= 4 %

Leukocyty (peroksydazo-dodatnie):                       < 1 mln/ml (< 1 * 106 / ml)

Wystarczy aby jeden z tych parametrów był powyżej normy, jednakże liczba plemników na cały ejakulat traktowana jest jako parametr o większym znaczeniu

Parametrami oznaczanymi w nasieniu jest też jego lepkość.

Testy dodatkowe:

MAR test:                                 < 50% ruchliwych plemników związanych z cząsteczkami (kuleczkami)

Immunobead test:              < 50% ruchliwych plemników związanych z cząsteczkami (kuleczkami)

Testy dodatkowe w płynie nasiennym:

Fruktoza:                                 >= 13 µmol/ejakulat

alpha-glukozydaza obojętna: >= 20mU/ejakulat

Cynk całkowity:                     >= 2,4 µmol/ejakulat

Komentarze (1)

Tags: , ,

Normy WHO 1999

Opublikowany w 19 września 2011 przez blimusiek


Normy WHO 1999

 

Objętość nasienia:                     >= 2 ml

pH:                                            >= 7,2

Czas upłynnienia:                      < 60 minut

Aglutynaty i agregaty plemników:            brak

Liczba plemników*:

– na 1 ml (koncentracja, gęstość)           >= 20 mln/ml (>= 20 * 106 / ml)

– w ejakulacie (całkowita)                      >= 40 mln / ejakulat (>= 40 * 106 / ejakulat)

Ruchliwość plemników*:

– szybki ruch postępowy + wolny ruch postępowy (kategoria a+b)    >= 50 %

– szybki ruch postępowy                                                               >= 25 %

Żywotność plemników:                            >= 50 %

Morfologia plemników**:                         >= 14 %

Leukocyty (peroksydazo-dodatnie):           < 1 mln/ml (< 1 * 106 / ml)

Komórki okrągłe:                                     < 5 mln/ml (< 5 * 106 / ml)

*Wystarczy aby jeden z tych parametrów był powyżej normy

** Wartość ta była wyznaczona szacunkowo, bez potwierdzenia w badaniach wieloośrodkowych

Parametrami oznaczanymi w nasieniu jest też jego lepkość.

Testy dodatkowe:

MAR Test:                  < 50% plemników związanych z cząsteczkami (kuleczkami)

Immunobead test:      < 50% plemników związanych z cząsteczkami (kuleczkami)

Testy dodatkowe w płynie nasiennym:

Fruktoza:                           >= 13 ?mol/ejakulat

?-glukozydaza obojętna:    >= 20mU/ejakulat

Cynk całkowity:                  >= 2,4 ?mol/ejakulat

Komentarze (0)

Tags: , ,

Normy WHO 1992

Opublikowany w 18 września 2011 przez blimusiek

Objętość nasienia:                     >= 2 ml

pH:                                                      >= 7,2 – 8,0

Czas upłynnienia:                      < 60 minut

Aglutynaty i agregaty plemników:            brak

Liczba plemników*:

  • na 1 ml (koncentracja, gęstość)          >= 20 mln/ml (>= 20 * 106 / ml)
  • w ejakulacie (całkowita)                       >= 40 mln / ejakulat (>= 40 * 106 / ejakulat)

Ruchliwość plemników*:

  • szybki ruch postępowy + wolny ruch postępowy (kategoria a+b)    >= 50 %
  • szybki ruch postępowy                                                                                  >= 25 %

Żywotność plemników:                             >= 75 %

Morfologia plemników**:                         >= 30 %

Leukocyty (peroksydazo-dodatnie):          < 1 mln/ml (< 1 * 106 / ml)

Komórki okrągłe:                                          < 5 mln/ml (< 5 * 106 / ml)

*Wystarczy aby jeden z tych parametrów był powyżej normy

** Wartość ta była wyznaczona szacunkowo, bez potwierdzenia w badaniach wieloośrodkowych

Parametrami oznaczanymi w nasieniu jest też jego lepkość.

Testy dodatkowe:

MAR Test:                        < 10% plemników związanych z cząsteczkami (kuleczkami)

Immunobead test:      < 20% plemników związanych z cząsteczkami (kuleczkami)

Testy dodatkowe w płynie nasiennym:

Fruktoza:                                   >= 13 ?mol/ejakulat

?-glukozydaza obojętna:   >= 20mU/ejakulat

Cynk całkowity:                       >= 2,4 ?mol/ejakulat

Komentarze (0)

Zapisz się do naszego newslettera

Aby zapisać się do newslettera, wpisz swój adres email poniżej. Otrzymasz email z informacją, jak potwierdzić subskrypcję.

Filmy