Potencjalne błędy popełniane w trakcie badania nasienia przy ocenie żywotności plemników

Ze względu na to, że badanie nasienia, zarówno wykonywane metodą manualną jak i komputerowo wspomaganą jest oceną wieloczynnikową, kilkuetapową, subiektywną, jego wykonanie jest niestety „narażone” na błędy. A ponieważ znane wszystkim przysłowie głosi, że człowiek uczy się na błędach, dobrze byłoby o tych potencjalnych błędach przynajmniej pomyśleć. Dlatego poniżej przedstawiamy listę błędów, których popełnienie przy ocenie koncentracji, liczby plemników, ich morfologii, żywotności czy ruchliwości może zafałszować uzyskiwane przez nas w pocie czoła wyniki – lista opracowana jest na podstawie zaleceń WHO oraz własnych doświadczeń. Niektóre z nich wynikają z bardzo błahych powodów, o których często zapominamy, nie zdajemy sobie z nich sprawy lub po prostu ignorujemy. Myślę, że po przeczytaniu tego opracowania niejeden doświadczony diagnosta złapie się za głowę ze słowami „(…) że ja tego wcześniej nie zauważyłam/em!” (co było zresztą i moim udziałem przy opracowywaniu tej listy)… jednocześnie z góry gratuluję tym czytelnikom, którzy żadnego z tych błędów nie popełniają.

Poniżej lista potencjalnych błędów popełnianych w trakcie badania nasienia przy ocenie żywotności plemników:

– niedostateczne wymieszanie próbki przed wykonaniem preparatu;

– niewłaściwe wykonanie preparatu – za gruby lub zbyt cienki preparat (szczególnie w przypadku preparatu zbyt grubego napotykamy na problemy tj. zbyt wiele plemników na raz co utrudnia ocenę, powoduje ich nakładanie się, niekontrolowane przemieszczanie się poza pole i do pola widzenia; niemożliwość analizowania wszystkich płaszczyzn fokalnych preparatu jednocześnie, co spowoduje wydłużenie czasu analizy (konieczność nadmiernego kręcenia śrubą mikrometryczną), a także możliwość pominięcia niektórych plemników; poza tym plemniki nieruchliwe będą opadać na dno preparatu i w zależności od tego czy będziemy oglądać tę płaszczyznę czy też nie zostaną pominięte w ocenie);

– zbyt długie oczekiwanie z oceną preparatu po jego wykonaniu lub zbyt długi czas wykonywania analizy (żywotność może się obniżać z upływem czasu i obsychaniem preparatu);

– wykonywanie analizy zbyt późno od czasu oddania nasienia i jego upłynnienia (co może powodować wzrost odsetka plemników martwych);

– zliczanie plemników „napływających” do pola widzenia – powoduje przeszacowanie liczby plemników żywych (jako że plemniki wykazujące zdolność ruchu na pewno są żywe);

– nieprawidłowa temperatura stolika lub otoczenia (szczególnie zbyt wysoka temperatura może uszkodzić plemniki i spowodować ich nadmierne obumarcie);

– analizowanie zbyt blisko krawędzi szkiełka (plemniki częściej tam obumierają z powodu obsychania preparatu);

– kończenie zliczania na wielokrotności 100 podczas gdy całe wybrane pole widzenia nie jest jeszcze ocenione;

– brak zastosowanie metod umożliwiających zmniejszenie ocenianego pola (np. siatki czy podział pola widzenia na ćwiartki na obiektywie mikroskopu) co ma szczególne znaczenie przy dużej koncentracji i ruchliwości plemników;

– nielosowy wybór pola do oceny (np. wyszukiwanie pól „łatwiejszych do zliczenia” lub takich gdzie są/nie ma plemników ruchliwych;

– ocena w zbyt małej liczbie pól widzenia (np. przy preparacie o dużej koncentracji plemników ocena tylko w jednym polu);

– błędy matematyczne (np. przy wyliczaniu odsetka pojawiające się w przypadkach kiedy zliczanie jest do liczby innej niż wielokrotności 100);

– niesprawny sumator (np. zacinający się sumator może doprowadzić do tego, że część plemników nie zostanie uwzględniona w obliczeniach, pomimo iż osobie oceniającej wydaje się, że je policzyła; niesprawny jeden przycisk sumatora może spowodować zafałszowanie uzyskanego odsetka);

– używanie niewłaściwego powiększenia i oświetlenia w mikroskopie (powoduje, że trudno odróżnić kolory);

– niewłaściwa metoda barwienia (w niektórych przypadkach warunki hypo-osmotyczne powodują zabijanie plemników);

– ponowne nawodnienie wysuszonego preparatu (przy metodach z preparatami utrwalonymi np. eozyna – nigrozyna) powodujące wnikanie barwnika do plemników, a przez to nieprawidłową ich kwalifikację;

– ocenianie plemników z blado różowymi główkami jako martwe (i przeszacowywanie odsetka martwych plemników);

– ocena plemników z czerwonym/różowym zabarwieniem wstawki lub szyjki jako martwe (i przeszacowywanie odsetka martwych plemników);

– uzyskanie niższego wyniku żywotności plemników, niż wynik całkowitej ruchliwości plemników (żywotność plemników zawsze musi być większa lub równa od ruchliwości całkowitej plemników, ponieważ plemniki  ruchliwe nie mogą być jednocześnie martwe… w przypadku uzyskania takiego wyniku jedna z analiz została wykonana nieprawidłowo);

– wyciąganie średniej do podania ostatecznego wyniku z dwóch zliczeń nadmiernie się od siebie różniących.

 

Zobacz także listy potencjalnych błędów popełnianych przy ocenie innych parametrów w trakcie badania nasienia:

Potencjalne błędy popełniane przy ocenie koncentracji plemników i całkowitej liczby plemników

Potencjalne błędy popełniane w trakcie badania nasienia przy ocenie morfologii (budowy) plemników

Potencjalne błędy popełniane w trakcie badania nasienia przy ocenie ruchliwości plemników

 

Opracowanie: Eliza Filipiak (dr n. med.)

Zostaw Odpowiedź

Zapisz się do naszego newslettera

Aby zapisać się do newslettera, wpisz swój adres email poniżej. Otrzymasz email z informacją, jak potwierdzić subskrypcję.

Filmy